İdrar Kaçırma: Türleri, Nedenleri ve Tedavisi

İdrar kaçırma ileri yaşta sık görülür, ama çoğu kişi utandığı için hekimine söylemez. Sorun pedle ya da bezle geçiştirilir, kişi dışarı çıkmaktan, misafirliğe gitmekten, uzun yolculuktan kaçınmaya başlar. Oysa idrar kaçırmanın türü belirlendiğinde, egzersiz, alışkanlık düzenlemesi, ilaç ya da cerrahiyle belirgin düzelme sağlanabilir.

Hangi türü yaşıyorsunuz?

• Zorlanma tipi — Öksürürken, hapşırırken, gülerken ya da yük kaldırırken idrar kaçar. Kadınlarda doğumlar ve menopozdan sonra pelvik taban kaslarının zayıflamasıyla, erkeklerde çoğunlukla prostat ameliyatından sonra görülür.
• Sıkışma tipi — Ani ve güçlü bir sıkışma hissi gelir ve tuvalete yetişilemez. Sık idrara çıkma ve gece kalkma çoğu zaman eşlik eder. Buna aşırı aktif mesane de denir.
• Karışık tip — Zorlanma ve sıkışma tipi birlikte bulunur.
• Taşma tipi — Mesane tam boşalmaz ve dolan idrar damla damla sızar. İdrar akımı zayıftır, idrar yapmak için ıkınmak gerekir. Erkeklerde prostat büyümesi, bazı ilaçlar ve diyabete bağlı sinir hasarı neden olabilir. Prostat büyümesi ve acil durum olan idrar yapamama Prostat Büyümesi yazısında anlatılıyor.
• Tuvalete ulaşamama — Mesane normal çalışır, ama yürüme güçlüğü, demans ya da tuvaletin uzakta olması yüzünden kişi zamanında yetişemez.

Türü ayırmak önemlidir, çünkü birine iyi gelen tedavi ötekinde işe yaramayabilir. Taşma tipinde sıkışma tipinin ilaçlarını kullanmak durumu kötüleştirebilir.

Önce geçici nedenler aranır

Yeni başlayan ya da birden artan idrar kaçırmanın arkasında kolayca düzeltilebilen bir neden olabilir:

• İdrar yolu enfeksiyonu
• Kabızlık
• İdrar söktürücüler ve sakinleştiriciler gibi bazı ilaçlar
• Kan şekerinin yüksek seyretmesi
• Çok az ya da çok fazla sıvı almak; çay, kahve ve alkol
• Hastalık ya da ameliyat sonrası hareketin kısıtlanması
• Ani başlayan kafa karışıklığı (deliryum)

Bu nedenler tedavi edildiğinde kaçırma çoğu zaman azalır ya da tamamen geçer. İdrarda bulunan bakterinin ne zaman tedavi gerektirdiği İdrar Yolu Enfeksiyonu yazısındadır.

Mesane günlüğü

Hekime gitmeden önce en az üç gün boyunca bir mesane günlüğü tutmak, sorunun türünü anlamaya çok yardımcı olur. Bu günlerden biri evde geçen sıradan bir gün, biri dışarı çıktığınız bir gün olsun. Günlüğe şunları yazın:

• Ne zaman ve ne kadar içtiniz, ne içtiniz
• Ne zaman tuvalete gittiniz
• Ne zaman idrar kaçırdınız ve o sırada ne yapıyordunuz (öksürme, yük kaldırma, sıkışma hissi, uyku)
• Gece kaç kez kalktınız

Yazdırıp saat saat doldurabileceğiniz bir günlük: İşeme günlüğü.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Hekim yakınmalarınızı ve mesane günlüğünüzü dinler, ilaçlarınızı gözden geçirir ve muayene eder. İdrar tahlili enfeksiyonu, şekeri ve kanamayı gösterir. İdrar yaptıktan sonra mesanede kalan idrar miktarı, çoğu zaman ultrasonla, ağrısız biçimde ölçülür; bu ölçüm taşma tipini ortaya çıkarır. Gerekirse üroloji ya da kadın hastalıkları uzmanına yönlendirilirsiniz.

Pelvik taban egzersizleri

Mesaneyi ve idrar yolunu alttan destekleyen kaslar pelvik taban kaslarıdır. Bu kasları güçlendiren egzersizler, zorlanma tipi ve karışık tip idrar kaçırmada ilk basamak tedavidir. Bu egzersizleri düzenli yapan kadınlarda idrar kaçırma, yapmayanlara göre belirgin biçimde daha sık düzelir (Cochrane derlemesi). Prostat ameliyatından sonra idrar kaçıran erkeklere de bu egzersizler önerilir.

Egzersiz bir uzmanın gözetiminde en az 3 ay sürdürülür; günde 3 kez, her seferinde en az 8 kasılma yapılır (NICE önerisi). Kasları doğru bulmak ilk adımdır; idrar ya da gaz kaçırmamak için sıkıştırdığınız kasları düşünün. Bu kasları idrar yaparken çalıştırmayın. Etkisi haftalar içinde ortaya çıkar; bu yüzden egzersizi erken bırakmamak gerekir.

Sıkışma tipinde mesane eğitimi

Sıkışma tipinde mesane, dolmadan “doldum” sinyali vermeye başlamıştır. Mesane eğitimi bu sinyali yeniden ayarlamayı hedefler. Sıkışma hissi geldiğinde hemen tuvalete koşmak yerine durun, pelvik taban kaslarınızı birkaç kez sıkın ve dalganın geçmesini bekleyin; sonra sakin adımlarla tuvalete gidin. Tuvalete gitme aralıkları haftalar içinde yavaş yavaş uzatılır.

Kafeinli içecekleri azaltmak aşırı aktif mesanede denenebilecek ilk adımlardandır. Sıvıyı kısmak ise çözüm değildir: yoğunlaşan idrar mesaneyi daha çok uyarır ve susuz kalma başka sorunlara yol açar. Fazla kilolu kişilerde kilo vermek de kaçırmayı azaltır.

İdrar kaçırmanın tedavisi var mı?

İdrar kaçırma tedavi edilebilir; hangi tedavinin uygun olduğu kaçırmanın türüne ve nedenine bağlıdır. Yukarıdaki egzersiz ve mesane eğitiminin yeterli olmadığı durumlarda hekiminiz diğer seçenekleri değerlendirir.

Sıkışma tipinde mesaneyi gevşeten ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçların bir kısmı ağız kuruluğu, kabızlık ve ileri yaşta unutkanlık ya da kafa karışıklığı yapabildiği için seçim dikkatle yapılır; başka etki mekanizmalı seçenekler de vardır. Menopoz sonrası kadınlarda bazı durumlarda vajinal yolla uygulanan hormon kremleri önerilebilir. Erkeklerde prostata yönelik ilaçlar ayrıca değerlendirilir.

Egzersiz ve ilaçlar yeterli olmazsa zorlanma tipinde cerrahi, sıkışma tipinde ise başka girişimsel tedaviler seçenek olabilir. Bu kararlar uzman hekimle birlikte verilir. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ped ve bez kullanımı

Ped ve emici ürünler tedavi sürerken günlük hayatı kolaylaştırır, ama sorunu çözmez. Yeni başlayan idrar kaçırmayı yalnız pedle karşılamak, tedavi edilebilir bir nedenin gözden kaçmasına yol açabilir. Kullanılıyorsa cildin kuru ve temiz tutulması, pişik ve yaraların önlenmesi için önemlidir. Mesane ya da bağırsak kontrolü olmayan kişilerde hasta bezi bedeli uzman hekim raporuyla SGK tarafından ödenir; nasıl başvurulduğu Hasta Bezi Desteği yazısındadır.

Gece sık idrara çıkmak neden olur?

Gece sık idrara çıkma; akşam fazla sıvı içmek, kalp yetmezliği, şeker hastalığı, prostat büyümesi, uyku apnesi ya da akşam alınan bir idrar söktürücüyle ilişkili olabilir ve hekime söylenmelidir.

Gece birden fazla kez idrara kalkmak uykuyu böler ve karanlıkta tuvalete giderken düşme riskini artırır. Akşam saatlerinde içilen sıvıyı azaltmak, çay ve kahveyi öğleden sonra kesmek yardımcı olur. Gündüz ayak bileklerinde şişlik oluyorsa, öğleden sonra bir süre bacakları yukarı kaldırarak oturmak, biriken sıvının gece yerine gündüz atılmasına yardım edebilir.

Gece tuvalete giden yolu bir gece lambasıyla aydınlatın.

Ne zaman hekime başvurmalı?

İdrar kaçırma günlük hayatınızı etkiliyorsa, yeni başladıysa ya da giderek artıyorsa hekime başvurun. İdrarda kan görülmesi, ağrısız olsa bile, mutlaka değerlendirilmelidir. İdrar yaparken yanma ve ateş enfeksiyon belirtisi olabilir.