Diyabette Ayak Bakımı: Yarayı Önlemek

Diyabet yıllar içinde ayaklardaki sinirlere ve damarlara zarar verebilir. His azaldığında vuran bir ayakkabı, ayakkabının içindeki bir taş ya da çok sıcak su fark edilmeyebilir. Küçük bir yara bu yüzden büyüyene kadar gözden kaçabilir. Dolaşım bozukluğu da yaranın iyileşmesini zorlaştırır.

Ayak yarasını önlemenin yolu, ayakları her gün kontrol etmek, doğru ayakkabı giymek ve küçük bir sorunu beklemeden hekime göstermektir.

Yılda en az bir kez ayak muayenesi

İngiltere’nin diyabetik ayak kılavuzu (NICE NG19), diyabeti olan erişkinlerin ayak yarası riskinin tanı konduğunda ve sonra en az yılda bir kez değerlendirilmesini önerir. Bir ayak sorunu ortaya çıktığında ve hastaneye yatışta da değerlendirme yapılır.

Muayenede ayakkabı ve çoraplar çıkarılır ve iki ayak da incelenir. His kaybı ince bir naylon telle (monofilament) test edilir; dolaşım, nasır, yara, enfeksiyon ve şekil bozukluğu aranır. Riski yüksek olanlarda muayene daha sık yapılır.

Her gün yapılacaklar

Uluslararası Diyabetik Ayak Çalışma Grubu’nun (IWGDF) 2023 kılavuzu, ayak yarası riski olan kişilere şunları önerir:

• Ayaklarınızı her gün kontrol edin: tabanlar, topuklar ve parmak araları. Göremiyorsanız ayna kullanın ya da bir yakınınızdan yardım isteyin.
• Ayaklarınızı her gün yıkayın ve özellikle parmak aralarını dikkatle kurulayın.
• Kuru cilde nemlendirici sürün; parmak aralarını nemli bırakmayın.
• Tırnaklarınızı düz kesin. Göremiyorsanız ya da tırnaklarınız kalınlaştıysa kendiniz kesmeyin, yardım alın.
• Nasır ve sertlikleri nasır ilacı, nasır bandı ya da jiletle kendiniz almaya çalışmayın.
• Evde de dışarıda da çıplak ayakla, yalnız çorapla ya da ince tabanlı terlikle yürümeyin.
• Ayakkabıyı giymeden önce içini elinizle kontrol edin.
• Sıkı çorap giymeyin. Ayaklarınızı sobaya, sıcak su torbasına ya da çok sıcak suya yaklaştırmayın; suyun sıcaklığını ayağınızla değil, dirseğinizle kontrol edin.

Ayakkabı seçimi

Ayağınızı sıkmayan, önü geniş, ayağı saran ve kaymayan tabanlı ayakkabı seçin. Yeni ayakkabıyı ilk günlerde kısa sürelerle giyin ve çıkardıktan sonra ayağınızda kızarıklık olup olmadığına bakın. Ayağınızda şekil bozukluğu varsa ya da daha önce yara açıldıysa size özel ayakkabı ya da tabanlık gerekebilir; bunu hekiminizle konuşun.

Ayağı koruyan öteki adımlar

Şekerin, tansiyonun ve kolesterolün kontrol altında tutulması sinir ve damar hasarını yavaşlatır. Sigara dolaşımı bozar; bırakmak ayak sağlığını da korur. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Ayağınızda yara, su toplaması, çatlak, renk değişikliği, şişlik ya da nasırın altında kan görürseniz beklemeden hekiminize başvurun. NICE NG19, aktif bir ayak sorunu olan kişinin bir iş günü içinde ayak bakım ekibine yönlendirilmesini önerir.

Ayakta kızarıklık, sıcaklık ve şişlik, ağrı olmasa da, Charcot ayağı denen ciddi bir eklem sorununun işareti olabilir. Kılavuza göre bu belirtilerde ağrı ya da şekil bozukluğu olmasa bile Charcot ayağı akla getirilmelidir; beklemeden değerlendirilin.