Diyabette Ayak Bakımı: Yarayı Önlemek

Diyabet yıllar içinde ayaklardaki sinirlere ve damarlara zarar verebilir. His azaldığında vuran bir ayakkabı, ayakkabının içindeki bir taş ya da çok sıcak su fark edilmeyebilir. Küçük bir yara bu yüzden büyüyene kadar gözden kaçabilir. Dolaşım bozukluğu da yaranın iyileşmesini zorlaştırır.

Ayak yarasını önlemenin yolu, ayakları her gün kontrol etmek, doğru ayakkabı giymek ve küçük bir sorunu beklemeden hekime göstermektir.

Ayaklarda yanma ve uyuşma neden olur?

Ayaklarda yanma, karıncalanma ya da uyuşma, sinir hasarının (periferik nöropati) belirtisi olabilir (NHS nöropati bilgisi). Diyabet sık nedenlerden biridir; B12 eksikliği, bazı ilaçlar ve başka hastalıklar da benzer yakınmalar yapabilir (NHS nedenler bilgisi). Bu yüzden yeni başlayan ya da süren yakınmaları yalnız diyabete bağlamayın; hekime bildirin. Nedeni muayene ve gerekirse hekim tarafından istenecek tahlillerle araştırılır.

Yılda en az bir kez ayak muayenesi

Diyabeti olan her erişkinin ayakları tanı konduğunda ve sonra en az yılda bir kez muayene edilmeli, ayak yarası riski bu muayenede belirlenmelidir (NICE önerisi). Bir ayak sorunu ortaya çıktığında ve hastaneye yatışta da ayaklara bakılır.

Muayenede ayakkabı ve çoraplar çıkarılır ve iki ayak da incelenir. His kaybı ince bir naylon telle (monofilament) test edilir; dolaşım, nasır, yara, enfeksiyon ve şekil bozukluğu aranır. Riski yüksek olanlarda muayene daha sık yapılır.

Her gün yapılacaklar

Ayak yarası riski olan kişiler şunları yapmalıdır (IWGDF önerisi):

• Ayaklarınızı her gün kontrol edin: tabanlar, topuklar ve parmak araları. Göremiyorsanız ayna kullanın ya da bir yakınınızdan yardım isteyin.
• Ayaklarınızı her gün yıkayın ve özellikle parmak aralarını dikkatle kurulayın.
• Kuru cilde nemlendirici sürün; parmak aralarını nemli bırakmayın.
• Tırnaklarınızı düz kesin. Göremiyorsanız ya da tırnaklarınız kalınlaştıysa kendiniz kesmeyin, yardım alın.
• Nasır ve sertlikleri nasır ilacı, nasır bandı ya da jiletle kendiniz almaya çalışmayın.
• Evde de dışarıda da çıplak ayakla, yalnız çorapla ya da ince tabanlı terlikle yürümeyin.
• Ayakkabıyı giymeden önce içini elinizle kontrol edin.
• Sıkı çorap giymeyin. Ayaklarınızı sobaya, sıcak su torbasına ya da çok sıcak suya yaklaştırmayın; suyun sıcaklığını ayağınızla değil, dirseğinizle kontrol edin.

Ayakkabı seçimi

Ayağınızı sıkmayan, önü geniş, ayağı saran ve kaymayan tabanlı ayakkabı seçin. Yeni ayakkabıyı ilk günlerde kısa sürelerle giyin ve çıkardıktan sonra ayağınızda kızarıklık olup olmadığına bakın. Ayağınızda şekil bozukluğu varsa ya da daha önce yara açıldıysa size özel ayakkabı ya da tabanlık gerekebilir; bunu hekiminizle konuşun.

Ayağı koruyan öteki adımlar

Şekerin, tansiyonun ve kolesterolün kontrol altında tutulması sinir ve damar hasarını yavaşlatır. Sigara dolaşımı bozar; bırakmak ayak sağlığını da korur. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Ayağınızda yara, su toplaması, çatlak, renk değişikliği, şişlik ya da nasırın altında kan görürseniz beklemeden, en geç ertesi iş günü diyabetinizi izleyen hekime ya da aile hekiminize başvurun (NICE önerisi).

Ayakta kızarıklık, sıcaklık ve şişlik, ağrı ya da şekil bozukluğu olmasa bile Charcot ayağı denen ciddi bir eklem sorununun işareti olabilir (NICE kılavuzuna göre). Bu belirtilerde de beklemeden hekime başvurun.