İdrar Yolu Enfeksiyonu mu? Kokulu İdrar ve Gereksiz Antibiyotik

İdrar yolu enfeksiyonu ileri yaşta sık konan tanılardan biridir. Ancak idrar tahlilinde bakteri çıkması her zaman enfeksiyon olduğu anlamına gelmez. Bu ayrım önemlidir, çünkü gereksiz verilen antibiyotik yarardan çok zarar getirebilir.

İdrarda bakteri varsa her zaman antibiyotik gerekir mi?

Hayır. İdrarda bakteri çıkması, tek başına antibiyotik gerektiği anlamına gelmez. Hekim enfeksiyon belirtilerini de değerlendirerek tedaviye karar verir.

İleri yaşta, özellikle bakımevinde yaşayan ve idrar sondası kullanan kişilerde, idrarda herhangi bir belirti yapmadan bakteri bulunması sık görülür. Buna asemptomatik bakteriüri (belirtisiz idrar bakterisi) denir.

Belirti yokken idrarda bakteri aramak gerekmez; bulunan bakteri de tedavi edilmez (IDSA önerisi). Bu durumda antibiyotik, kişinin sağlığına yarar sağlamaz; ama yan etkilerini taşır.

Kokulu idrar mutlaka enfeksiyon anlamına gelir mi?

İdrarın kokusu, rengi ya da bulanıklığı tek başına enfeksiyon göstergesi değildir. Az su içmek idrarı koyulaştırır ve kokusunu artırır; bazı yiyecekler, vitaminler ve ilaçlar da idrarın rengini ve kokusunu değiştirir. Bu durumda ilk yapılacak şey sıvı alımını gözden geçirmektir.

65 yaş üstünde idrar yolu enfeksiyonu tanısı için idrar çubuk testi kullanılmaz (UKHSA önerisi). Bu yaşta idrarda belirtisiz bakteri sık bulunduğu için test çoğu zaman yanıltıcı sonuç verir. Hekiminiz karar verirken tahlilden çok belirtilere bakar; bu yüzden aşağıdaki belirtileri ona eksiksiz anlatın.

İleri yaşta idrar yolu enfeksiyonu nasıl anlaşılır?

Özellikle yeni başlayan idrar yakınmaları önemlidir. Şu belirtileri hekiminize anlatın:

• İdrar yaparken yanma ya da ağrı
• Yeni başlayan sık idrara çıkma ya da ani sıkışma hissi
• Yeni başlayan idrar kaçırma
• Kasıkta ya da alt karında ağrı
• İdrarda gözle görülen kan
• Ateş, üşüme, titreme
• Böğürde (belin yan tarafında) ağrı

Son iki belirti enfeksiyonun böbreğe ilerlediğini gösterebilir ve aynı gün değerlendirilmelidir.

Kafa karışıklığı ve idrar tahlili

İleri yaştaki bir kişide birden başlayan kafa karışıklığı (deliryum) ile birlikte idrarda bakteri bulunduğunda, sorunun nedeni hemen idrar yolu sanılabilir. Oysa ateş ya da idrar yolu belirtisi yoksa, antibiyotik başlamadan önce başka nedenler araştırılır ve kişi yakından izlenir (IDSA önerisi). İdrardaki belirtisiz bakterinin kafa karışıklığına yol açtığı gösterilmemiştir.

Kafa karışıklığının arkasında susuz kalma, ilaç yan etkileri, kabızlık, idrar yapamama, zatürre gibi başka bir enfeksiyon ya da ağrı olabilir. Yalnızca idrar tahliline bakılarak başlanan antibiyotik, bu asıl nedenin gözden kaçmasına yol açabilir. Deliryum hakkında ayrıntılar Deliryum yazısındadır.

Gereksiz antibiyotiğin zararları

• İshal ve bağırsakta ağır enfeksiyonlara yol açabilen mikropların çoğalması
• Kan sulandırıcılar dahil başka ilaçlarla etkileşim
• Alerjik tepkiler
• Antibiyotiklere dirençli mikropların gelişmesi; bu da ileride gerçekten gereken bir tedavinin işe yaramamasına neden olabilir

Hekiminize danışmadan antibiyotiğe başlamayın, evde kalan eski antibiyotikleri kullanmayın. Başlanan bir tedaviyi de kendi başınıza yarıda bırakmayın. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Enfeksiyondan korunmak için

• Sıvı kısıtlamanız yoksa gün içinde yeterli sıvı alın.
• Kabızlığı önleyin; kabızlık mesanenin tam boşalmasını zorlaştırabilir.
• Tuvalete gitmeyi uzun süre ertelemeyin.
• Hastanede takılan idrar sondasının hâlâ gerekli olup olmadığını her gün sorun; gereksiz sonda enfeksiyon riskini artırır.
• Enfeksiyonlar sık tekrarlıyorsa hekiminiz nedenini araştırabilir ve önleyici seçenekleri sizinle konuşabilir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

İdrar yaparken yanma, yeni başlayan sık idrara çıkma ya da idrar kaçırma, idrarda kan ya da kasık ağrısı varsa hekiminize başvurun. Ateş, titreme ya da böğür ağrısı eşlik ediyorsa aynı gün başvurun.