İdrar Yolu Enfeksiyonu mu? Kokulu İdrar ve Gereksiz Antibiyotik

İdrar yolu enfeksiyonu ileri yaşta sık konan tanılardan biridir. Ancak idrar tahlilinde bakteri çıkması her zaman enfeksiyon olduğu anlamına gelmez. Bu ayrım önemlidir, çünkü gereksiz verilen antibiyotik yarardan çok zarar getirebilir.

İdrarda bakteri var ama belirti yok

İleri yaşta, özellikle bakımevinde yaşayan ve idrar sondası kullanan kişilerde, idrarda herhangi bir belirti yapmadan bakteri bulunması sık görülür. Buna asemptomatik bakteriüri (belirtisiz idrar bakterisi) denir.

Amerika Enfeksiyon Hastalıkları Derneği’nin (IDSA) 2019 kılavuzu, ileri yaştaki kişilerde belirtisiz idrar bakterisinin taranmamasını ve tedavi edilmemesini önerir. Bu durumda antibiyotik, kişinin sağlığına yarar sağlamaz; ama yan etkilerini taşır.

Kokulu, bulanık ya da koyu idrar

İdrarın kokusu, rengi ya da bulanıklığı tek başına enfeksiyon göstergesi değildir. Az su içmek idrarı koyulaştırır ve kokusunu artırır; bazı yiyecekler, vitaminler ve ilaçlar da idrarın rengini ve kokusunu değiştirir. Bu durumda ilk yapılacak şey sıvı alımını gözden geçirmektir.

İngiltere’nin halk sağlığı kurumu (UKHSA), 65 yaş üstündeki kişilerde idrar yolu enfeksiyonu tanısı için idrar çubuk testinin kullanılmamasını önerir. Bu yaşta idrarda belirtisiz bakteri sık bulunduğu için test çoğu zaman yanıltıcı sonuç verir.

Gerçek enfeksiyonun belirtileri

• İdrar yaparken yanma ya da ağrı
• Yeni başlayan sık idrara çıkma ya da ani sıkışma hissi
• Yeni başlayan idrar kaçırma
• Kasıkta ya da alt karında ağrı
• İdrarda gözle görülen kan
• Ateş, üşüme, titreme
• Böğürde (belin yan tarafında) ağrı

Son iki belirti enfeksiyonun böbreğe ilerlediğini gösterebilir ve aynı gün değerlendirilmelidir.

Kafa karışıklığı ve idrar tahlili

İleri yaştaki bir kişide birden başlayan kafa karışıklığı (deliryum) ile birlikte idrarda bakteri bulunduğunda, sorunun nedeni hemen idrar yolu sanılabilir. IDSA, ateş ya da idrar yolu belirtisi olmayan bu durumlarda antibiyotik başlamadan önce başka nedenlerin araştırılmasını ve kişinin yakından izlenmesini önerir. Belirtisiz bakteri ile kafa karışıklığı arasında bir neden-sonuç ilişkisi gösterilmemiştir.

Kafa karışıklığının arkasında susuz kalma, ilaç yan etkileri, kabızlık, idrar yapamama, zatürre gibi başka bir enfeksiyon ya da ağrı olabilir. Yalnızca idrar tahliline bakılarak başlanan antibiyotik, bu asıl nedenin gözden kaçmasına yol açabilir. Deliryum hakkında ayrıntılar Deliryum yazısındadır.

Gereksiz antibiyotiğin zararları

• İshal ve bağırsakta ağır enfeksiyonlara yol açabilen mikropların çoğalması
• Kan sulandırıcılar dahil başka ilaçlarla etkileşim
• Alerjik tepkiler
• Antibiyotiklere dirençli mikropların gelişmesi; bu da ileride gerçekten gereken bir tedavinin işe yaramamasına neden olabilir

Antibiyotiği hekiminize danışmadan başlamayın, evde kalan eski antibiyotikleri kullanmayın. Başlanan bir tedaviyi de kendi başınıza yarıda bırakmayın; ilaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Enfeksiyondan korunmak için

• Sıvı kısıtlamanız yoksa gün içinde yeterli sıvı alın.
• Kabızlığı önleyin; kabızlık mesanenin tam boşalmasını zorlaştırabilir.
• Tuvalete gitmeyi uzun süre ertelemeyin.
• Hastanede takılan idrar sondasının hâlâ gerekli olup olmadığını her gün sorun; gereksiz sonda enfeksiyon riskini artırır.
• Enfeksiyonlar sık tekrarlıyorsa hekiminiz nedenini araştırabilir ve önleyici seçenekleri sizinle konuşabilir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

İdrar yaparken yanma, yeni başlayan sık idrara çıkma ya da idrar kaçırma, idrarda kan ya da kasık ağrısı varsa hekiminize başvurun. Ateş, titreme ya da böğür ağrısı eşlik ediyorsa aynı gün başvurun.