Kırıktan Sonra Kemik Erimesi Tedavisi: İkinci Kırığı Önlemek

Ayakta durma yüksekliğinden ya da daha alçaktan düşerek kırılan bir kemik, çoğu zaman kemik erimesinin (osteoporoz) ilk işaretidir. Kırık iyileşir ve alçı çıkar, ama altta yatan kemik erimesi tedavi edilmezse yeni bir kırık riski yüksek kalır. Kırıktan sonra kemik erimesinin araştırılması bu yüzden kırığın tedavisi kadar önemlidir.

Kırılganlık kırığı nedir?

Sağlıklı bir kemiğin kırılmayacağı kadar küçük bir zorlanmayla oluşan kırığa kırılganlık kırığı denir. En sık kalçada, el bileğinde, omurgada ve omuzda görülür.

Omurga kırıkları sessiz olabilir. Boyun kısalması, sırtın öne doğru kamburlaşması ya da bir hareketten sonra ani başlayan sırt ağrısı omurga kırığının işareti olabilir ve hekime söylenmelidir.

Neden beklememek gerekir?

İngiltere’nin kemik erimesi kılavuzu (NOGG, 2022), bir kırıktan sonra yeni kırık riskinin en çok ilk dönemde yüksek olduğunu vurgular: sonraki on yıl içinde olan yeni kırıkların üçte birinden fazlası ilk yıl içinde gerçekleşir. Bu yüzden değerlendirme ve tedavi kırıktan sonra geciktirilmemelidir.

Değerlendirme

Hekiminiz kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA) isteyebilir ve yaşınızı, kırık öykünüzü ve diğer risk etkenlerinizi birlikte ele alarak kırık riskinizi hesaplar. Kalsiyum, D vitamini ve böbrek işlevleri gibi kan tahlilleri yapılır. Kemik erimesini hızlandıran ilaçlar ve hastalıklar gözden geçirilir. Düşme riskiniz de ayrıca değerlendirilir, çünkü kırıkların çoğu bir düşmeyle olur.

Tedavi seçenekleri

Kemik erimesinde kullanılan ilaçlar kırık riskini azaltır. Hangisinin size uygun olduğuna hekiminiz karar verir:

• Kemik yıkımını yavaşlatan tabletler — Bazıları haftada bir kez alınır. Etkili olabilmeleri ve yemek borusunu tahriş etmemeleri için aç karnına, bol suyla alınmaları ve sonrasında bir süre dik durulması gerekir; talimata tam uyun.
• Damardan verilen ilaç — Yılda bir kez uygulanan bir seçenektir; NOGG, kalça kırığından sonra ilk seçenekler arasında sayar.
• Altı ayda bir yapılan iğne (denosumab) — Deri altına uygulanır.
• Kemik yapımını artıran ilaçlar — Kırık riski çok yüksek olan bazı kişilerde uzman tarafından kullanılır.

Denosumab’ı aniden bırakmayın

Altı ayda bir yapılan denosumab iğnesi bırakıldığında etkisi hızla kaybolur. NOGG, bu ilacın plansız bırakılmasının omurga kırığı riskini artırabileceğini belirtir ve ilacın hekimle konuşulmadan bırakılmamasını ya da geciktirilmemesini önerir. İlacın bırakılması gerekiyorsa hekiminiz başka bir ilaçla geçiş planlar.

İğne tarihinizi takvime yazın ve kaçırmayın. Hastaneye yatış, taşınma ya da hekim değişikliği gibi durumlarda bu iğneyi kullandığınızı mutlaka söyleyin. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Diş sağlığı

Kemik erimesi ilaçları kullanırken ağız hijyenine dikkat edin ve düzenli diş kontrollerinizi aksatmayın. Diş sallanması, diş etinde ağrı ya da şişlik gibi yakınmaları hekiminize ve diş hekiminize bildirin. Ağır diş sorunu olan kişilerde, mümkünse tedaviye başlamadan önce diş tedavisi yapılır.

Uzun süreli tedavide çene kemiğinde iyileşmeyen yara ve uyluk kemiğinde alışılmadık kırık gibi yan etkiler görülebilir, ama bunlar nadirdir. Uyluğunuzda ya da kasığınızda yeni başlayan ve geçmeyen bir ağrı olursa hekiminize söyleyin.

Kalsiyum, D vitamini ve hareket

İlaç tedavisinin yanında yeterli kalsiyum, D vitamini ve protein almak önemlidir. Kalsiyumu öncelikle süt ürünlerinden almaya çalışın; takviye gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir. Beslenme önerileri Beslenme rehberindedir.

Kuvvet ve denge egzersizleri hem kasları hem dengeyi güçlendirir ve düşme riskini azaltır. Omurgada kemik erimesi olan kişiler öne doğru derin eğilme ve gövdeyi zorlayarak döndürme gerektiren hareketlerden kaçınmalıdır. Düşmeleri önlemenin yolları Düşmelerden Korunma rehberindedir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ayakta durma yüksekliğinden ya da daha alçaktan düşerek kırık geçirdiyseniz ve kemik erimesi değerlendirmesi yapılmadıysa
• Boyunuz kısaldıysa ya da sırtınızda yeni bir kamburlaşma fark ettiyseniz
• Kemik erimesi ilacı kullanıyorsanız ve ilacın ne zamana kadar sürdürüleceğini bilmiyorsanız
• Denosumab iğnenizin tarihini kaçırdıysanız