Bakım Verirken Kendinize de Yer Açın

Bir yakınınıza bakarken kendi ihtiyaçlarınızı ikinci plana atmak kolaydır. Kendi hekim randevularınızı ertelersiniz, uykunuz bölünür, arkadaşlarınızla görüşmeyi bırakırsınız. Kısa süreli bir dönemde bu idare edilebilir; ama bakım çoğu zaman aylar, hatta yıllar sürer.

Bakım verenin sağlığı bozulduğunda bakımın kendisi de aksar. Kendinize zaman ayırmak, yakınınıza uzun süre iyi bakabilmenin ön koşuludur.

Tükenmişliğin işaretleri

• Sürekli yorgunluk ve dinlenince geçmeyen bitkinlik
• Uyku sorunları
• Sabırsızlık, öfke patlamaları ya da çabuk ağlamak
• Önceden keyif aldığınız şeylerden uzaklaşmak
• Kendi sağlık kontrollerinizi ve ilaçlarınızı ihmal etmek
• Arkadaşlardan ve sosyal hayattan kopmak
• Suçluluk, çaresizlik ya da “bu hiç bitmeyecek” duygusu
• Sık hastalanmak, iştah ve kilo değişiklikleri

Bu işaretlerden birkaçını kendinizde görüyorsanız, yükü azaltmanın zamanı gelmiştir.

Bakımı paylaşın

Bakım bazen ailede tek bir kişinin üstünde toplanır. Bunu değiştirmenin ilk adımı, yapılan işlerin görünür hale gelmesidir. Bir hafta boyunca yaptığınız bakım işlerini yazın: ilaç düzenleme, yemek, banyo, hekim randevuları, alışveriş, fatura işleri, gece kalkmaları. Bunun için yazdırılabilir bir liste: Bakım verenin haftalık iş listesi.

Sonra bir aile toplantısı yapın ve bu listeyi paylaşın. Uzakta yaşayan kardeşler de iş üstlenebilir: randevu almak, faturaları takip etmek, düzenli telefonla aramak, haftada bir gün sizin yerinize gelmek.

Mola vermek

Düzenli molalar tükenmişliği önlemeye yardım eder. Haftada birkaç saatlik kısa bir mola bile, düzenli olduğunda fark yaratır. Bu sürede bir yakınınız, komşunuz ya da ücretli bir bakım desteği yakınınızın yanında kalabilir.

Belediyelerin evde bakım ve gündüz hizmetleri, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ileri yaştakilere yönelik bakım ve sosyal destek hizmetleri, evden çıkamayan hastalar için Sağlık Bakanlığı’nın evde sağlık hizmeti (444 38 33) yükü paylaşmanıza yardım edebilir. Hizmetler ilden ile değiştiği için bulunduğunuz yerdeki seçenekleri il müdürlüğünden ve belediyeden öğrenin.

Kendi sağlığınız

• Kendi hekim kontrollerinizi ve ilaçlarınızı aksatmayın.
• Her gün kısa da olsa kendinize ait bir zaman ayırın: bir yürüyüş, bir arkadaşla telefon görüşmesi, sevdiğiniz bir uğraş.
• Uykunuzu koruyun. Geceleri sık kalkıyorsanız bunu yakınınızın hekimine söyleyin; gece uyanmalarının tedavi edilebilir bir nedeni olabilir.
• Düzenli yemek yiyin ve hareket edin.
• Yakınınızı kaldırırken ya da taşırken belinizi korumayı öğrenin; bir fizyoterapist size güvenli teknikleri gösterebilir.

Zor duygular

Bakım verenler sevgi ve şefkatin yanında öfke, bıkkınlık, yas ve suçluluk da hissedebilir. Bu duygular olağandır ve iyi bir bakım veren olmadığınızı göstermez. Özellikle demansla yaşayan bir yakına bakarken, kişiyi tanıdığınız haliyle kaybetmenin yarattığı yas, o kişi hayattayken yaşanabilir.

Bu duyguları paylaşabileceğiniz birinin olması önemlidir: bir arkadaş, aynı durumdaki başka bakım verenler, bir hasta yakını derneği ya da bir ruh sağlığı uzmanı.

Destek grupları ve eğitim

Aynı durumu yaşayan kişilerle konuşmak hem yalnız olmadığınızı hissettirir hem de pratik çözümler öğretir. Hastalığa özgü hasta ve hasta yakını dernekleri destek grupları ve bakım eğitimleri düzenleyebilir; yakınınızın hastalığıyla ilgili bir dernek olup olmadığını araştırın. Demansla yaşayan kişilere bakanlar için hazırlanan iSupport programı da bakım verme becerilerini ve bakım verenin kendi sağlığını konu alır (DSÖ programı).

Ne zaman yardım istemelisiniz?

• İki haftadan uzun süren umutsuzluk, isteksizlik ya da uykusuzluk yaşıyorsanız kendi hekiminize başvurun; bakım verenlerde görülen depresyon ve kaygı tedavi edilebilir.
• Yakınınıza bağırdığınızı, onu hırpaladığınızı ya da ona zarar verebileceğinizi hissediyorsanız bu, hemen destek almanız gereken bir işarettir; hekiminizle ya da bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşun. Bu durumu dile getirmek, hem sizi hem yakınınızı korur.
• Bakım yükü artık taşıyamayacağınız bir noktaya geldiyse bunu yakınınızın hekimiyle konuşun; evde destek, gündüz bakımı ya da kurum bakımı gibi seçenekler birlikte değerlendirilebilir.