Huzurevi ve Bakımevi Kararı: Aileler İçin Rehber

Evde bakım bir noktadan sonra kişi için güvenli ya da bakım veren için sürdürülebilir olmaktan çıkabilir. Huzurevine ya da bakımevine geçiş kararı aileler için zordur ve çoğu zaman üzüntü ve suçluluk duygusuyla birlikte gelir. Bu karar, kişinin kendisi mümkün olduğunca sürece katılarak ve aceleye getirilmeden verilmelidir.

Evde bakımın zorlaştığını gösteren durumlar

Aşağıdaki durumlar, bakım planının yeniden konuşulması gerektiğine işaret edebilir:

• Gece ve gündüz sürekli gözetim gerekmesi; örneğin gece dolaşma ya da evden çıkıp kaybolma
• Tekrarlayan düşmeler ya da kişinin evde yalnız kaldığında güvende olmaması
• Yataktan kalkma, banyo ve tuvalet için iki kişilik yardım gerekmesi
• Evde karşılanamayan düzenli tıbbi bakım ihtiyacı
• Bakım verenin sağlığının bozulması ya da tükenmesi

Önce evde destek seçeneklerine bakın

Bakımevi tek seçenek değildir. Bazı durumlarda evdeki desteği artırmak yeterli olabilir:

• Evde sağlık hizmeti — Evden çıkamayan kişiler için Sağlık Bakanlığı’nın evde sağlık hizmetine 444 38 33 numaralı hattan ya da aile hekimi aracılığıyla başvurulabilir.
• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın hizmetleri — Bakanlık, yaşlılara yönelik gündüz hizmet merkezleri ve belediyelerle yürütülen Yaşlı Destek Programı (YADES) gibi hizmetler sunar. Evde Bakım Yardımı gibi destekler de vardır. Hizmetler ve başvuru koşulları ilden ile değişir; il müdürlüğünden ya da 7/24 hizmet veren ALO 183 hattından bilgi alabilirsiniz.
• Palyatif bakım — Ağır ve ilerleyici bir hastalıkta palyatif bakım ekipleri evde bakıma destek olur. Ayrıntılar Palyatif Bakım yazısındadır.

Bakım yükünüzü hafifletmenin yolları Bakım Verirken Kendinize de Yer Açın yazısında anlatılıyor.

Kişinin kendisiyle konuşun

Karar kişinin hayatını en çok etkileyen karardır. Demansla yaşayan kişinin bile tercihleri ve kaygıları dinlenmelidir. Kişi karar verebildiği dönemde isteklerini konuşmak aileye büyük kolaylık sağlar; bu konuşmanın nasıl yapılacağı Palyatif Bakım yazısında anlatılıyor. Kişinin karar verme yetisiyle ilgili hukuki konular için bir hukukçudan bilgi alın.

Karardan önce kişinin sağlık durumunun, ilaçlarının ve bakım ihtiyacının bir hekim tarafından değerlendirilmesi de yararlıdır. Tedavi edilebilir bir sorun, örneğin bir ilacın yan etkisi ya da tedavi edilmemiş bir depresyon, bakım ihtiyacını artırıyor olabilir. Geriatri değerlendirmesinde nelere bakıldığı Geriatri Polikliniğinde Neler Yapılır? yazısındadır.

Türkiye’de seçenekler

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın internet sitesinde üç ayrı liste yayımlanır: Bakanlığa bağlı huzurevleri, diğer kamu kurumlarına ait resmi huzurevleri ve özel huzurevleri. Başvuru koşullarını ve süreci Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğünden ya da ALO 183’ten öğrenebilirsiniz.

Bir kurumu ziyaret ederken sorulacaklar

Karar vermeden önce kurumu, mümkünse günün farklı saatlerinde, ziyaret edin. Şunları sorun:

• Hekim ve hemşire hizmeti nasıl verilir, acil durumda ne yapılır?
• İlaçları kim hazırlar ve verir; ilaç listesi nasıl tutulur?
• Düşmeleri önlemek için neler yapılır?
• Demansla yaşayan kişilere bakım deneyimi var mı; kaybolmaya karşı önlem alınıyor mu?
• Banyo, tuvalet, beslenme ve ağız bakımında destek nasıl sağlanır?
• Günlük etkinlik, yürüyüş ya da fizik tedavi imkânı var mı?
• Ziyaret saatleri nedir, aileyle nasıl iletişim kurulur?

Sakinlerin bakımlı görünüp görünmediğine, personelin onlarla nasıl konuştuğuna ve ortamın temizliğine de dikkat edin.

Geçiş dönemi

• Kişinin tanıdık eşyalarını, fotoğraflarını ve alıştığı küçük nesneleri götürün.
• İlaç listesini, hekim bilgilerini, alerjilerini, günlük alışkanlıklarını ve sevdiği şeyleri kuruma yazılı olarak verin.
• İlk haftalarda sık ziyaret edin. Yabancı ortam ileri yaşta, özellikle demansla yaşayan kişilerde kafa karışıklığını artırabilir. Ani başlayan kafa karışıklığında ne yapılacağı Deliryum yazısındadır.
• Ziyaretlerinizi sürdürün ve kişinin durumundaki değişiklikleri izleyin. Kurumlarda da ihmal ve istismar görülebilir; işaretleri Yaşlı İstismarı ve İhmali yazısında anlatılıyor.

Bakım veren olarak siz

Bu kararla birlikte suçluluk, üzüntü ya da rahatlama gibi karışık duygular yaşamanız olağandır. İngiltere’nin bakım veren kılavuzu (NICE NG150), bakım verme sorumluluğunun kişi evden ayrılıp bir bakımevine geçtiğinde de bitmeyebileceğini hatırlatır. Kılavuz, bakım verenlerin bu değişime hazırlanması ve uyum sağlaması için bilgi ile duygusal ve pratik destek verilmesini önerir. Kendi yorgunluğunuzu ve ihtiyaçlarınızı hekiminizle konuşmaktan çekinmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Evde bakım zorlaşmadan önce, bakım ihtiyacının ve ilaçların gözden geçirilmesi için
• Bakımevine geçişten sonra yeni başlayan kafa karışıklığı, iştahsızlık, kilo kaybı ya da düşme olursa
• Bakım veren olarak kendinizi tükenmiş hissediyorsanız