Kaşıntı ve Cilt Kuruluğu: Nedenleri, Bakımı ve Ne Zaman Hekime Gitmeli?

Kaşıntı ileri yaşta en sık görülen deri yakınmalarındandır. Türkiye’de 4.099 ileri yaştaki hastanın değerlendirildiği bir çalışmada kaşıntı en sık deri belirtisiydi; 85 yaşın üzerinde daha sık, kış aylarında daha belirgindi (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu, 2019).

İleri yaşta kaşıntının çoğu zaman birden fazla nedeni vardır: incelen ve kuruyan deri, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan çok sayıda ilaç (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu). Kaşıntı çoğu zaman ciddi bir hastalığın işareti değildir ve evde alınan önlemlerle birkaç haftada geçer (NHS hasta bilgisi). Geçmeyen kaşıntının ise nedeni araştırılmalıdır.

Cilt kuruluğu: en sık neden

Yaşla birlikte derinin dış tabakası nemi daha az tutar. Kronik kaşıntısı olan ileri yaştaki kişilerin çoğunda bir ölçüde cilt kuruluğu vardır (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu). Kuru deri gergin, pul pul ve çatlak görünebilir. Sık yıkanmak, sabun ve kuru hava kuruluğu artırır.

Evde yapılabilecekler

Cilt kuruluğuna bağlı kaşıntıda şunlar yardımcı olur (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu; NHS hasta bilgisi):

• Banyoyu kısa tutun ve ılık suyla yapın. Çok sık yıkanmaktan kaçının. Banyo 20 dakikayı geçmesin.
• Sabunu azaltın. Sabunu koltuk altı, kasık, saçlı deri ve ayak tabanı gibi bölgelerle sınırlayın. Parfümsüz, yumuşak temizleyiciler kullanın.
• Deriyi ovmadan, tamponlayarak kurulayın. Nemlendiriciyi banyodan hemen sonra sürün.
• Her gün nemlendirin. Parfümsüz bir nemlendiriciyi her gün, özellikle geceleri kullanın. Üre ya da gliserin içerenler kuru deride işe yarar.
• Giysilerinize dikkat edin. Pamuklu, bol giysiler giyin; yün ve sentetik kumaşlardan, dar giysilerden kaçının. Çamaşırları hassas cilt için üretilmiş bir deterjanla yıkayın.
• Kaşımak yerine deriye hafifçe vurun ya da bastırın; serin, nemli bir havlu tutun. Tırnaklarınızı kısa ve temiz tutun.
• Ortamı serin tutun. Geceleri oda sıcaklığını düşük tutun. Sauna, alkollü losyonlar, çok baharatlı yiyecekler ve alkol kaşıntıyı artırabilir.

Kaşıma deriyi tahriş eder ve kaşıntıyı artırır; bu kısır döngüyü kırmak tedavinin bir parçasıdır.

İlaçlar kaşıntı yapabilir

Hemen her ilaç kaşıntı yapabilir. Deride döküntü olmadan kaşıntı yapabilen ilaçlar arasında bazı tansiyon, şeker, depresyon ve sara (epilepsi) ilaçları, bazı ağrı kesiciler ve antibiyotikler vardır (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu). Kaşıntı yeni bir ilaçla başladıysa bunu hekiminize söyleyin.

Kaşıntıyı geçirmek için kullanılan ilaçlarda da ileri yaşta dikkat gerekir (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu):

• Uyku yapan eski tip alerji ilaçlarından ileri yaşta kaçınılması önerilir; bu ilaçlar kafa karışıklığı, ağız kuruluğu ve kabızlık yapabilir (AGS Beers ölçütleri). Gerekirse uyku yapmayan yeni tip alerji ilaçları tercih edilir.
• Deri ileri yaşta inceldiği için kortizonlu kremlerden mümkün olduğunca kaçınılması önerilir.
• Uzun süreli kortizon hapı kullanılmaması önerilir.

Hangi ilacın uygun olduğuna hekiminiz karar verir. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Uyuz: bulaşıcı bir neden

Uyuz, deriye yerleşen çok küçük akarların yaptığı, yakın temasla bulaşan bir hastalıktır. Belirtileri, özellikle geceleri artan şiddetli kaşıntı ve kabarık, küçük kızarıklıklardır. Döküntü sıklıkla parmak aralarında, bileklerde, koltuk altlarında, bel çevresinde, kasıkta ve kalçalarda görülür. İleri yaştaki kişilerde baş, boyun, avuç içi ve ayak tabanları da tutulabilir (NHS uyuz bilgisi).

Bağışıklığı zayıf kişilerde kabuklu, pullu ve çok bulaşıcı bir uyuz türü görülebilir. Uyuzda (NHS uyuz bilgisi):

• Evde yaşayan herkes, belirtisi olmasa bile aynı anda tedavi edilir. Tedavi 7 gün sonra tekrarlanır.
• Tedavinin ilk günü bütün çarşaflar ve giysiler 60 derece ya da daha sıcak suda yıkanır. Yıkanamayan giysiler en az 3 gün kapalı bir torbada bekletilir.
• Tedavi akarları hızla öldürür, ama kaşıntı birkaç hafta daha sürebilir.

Evde birden fazla kişide kaşıntı varsa uyuzdan şüphelenip hekime başvurun.

Geçmeyen kaşıntı

Altı haftadan uzun süren kaşıntı kronik kaşıntı sayılır ve nedeni araştırılır (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu). Hekim deriyi muayene eder, kullandığınız ilaçları ve diğer belirtilerinizi sorar. Gerekirse kan sayımı, böbrek, karaciğer ve tiroid tahlilleri, kan şekeri ve demir depolarına bakan tahliller ister. Hangi tahlillerin gerektiğine hekiminiz karar verir.

Kaşıntı daha az sıklıkla tiroid, karaciğer ya da böbrek hastalığının işareti olabilir (NHS hasta bilgisi). Nadiren bazı kan hastalıklarından ve kanserlerden önce de görülebilir (Weisshaar ve ark. Avrupa kılavuzu). Kaşıntıyla birlikte kilo kaybı, ateş, gece terlemesi ya da belirgin yorgunluk varsa bunları hekiminize söyleyin.

Büllöz pemfigoid çoğunlukla 60 yaşın üzerindeki kişilerde görülen, seyrek bir deri hastalığıdır. Çoğu zaman kaşıntılı, kabarık bir döküntüyle başlar; birkaç hafta sonra deride su dolu kabarcıklar çıkabilir. Birkaç haftada geçmeyen kaşıntılı döküntü ya da tekrarlayan kabarcıklar hekime gösterilmelidir (NHS büllöz pemfigoid bilgisi).

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Kaşıntı evde alınan önlemlerle geçmiyorsa ya da tekrarlıyorsa
• Bütün vücutta ya da şiddetli kaşıntı varsa, günlük hayatınızı ya da uykunuzu bozuyorsa
• Kaşıntıyla birlikte yeni bir döküntü, şişlik ya da deride kabarcıklar çıktıysa
• Kaşıntı yeni bir ilaçla başladıysa
• Evde birden fazla kişide kaşıntı varsa
• Kaşıntıyla birlikte kilo kaybı, ateş ya da gece terlemesi varsa