Bası Yarasını (Yatak Yarası) Önlemek

Bası yarası (halk arasında yatak yarası), cildin ve altındaki dokunun uzun süre aynı noktadan baskı altında kalmasıyla oluşan yaradır. En sık kemiğin cilde yakın olduğu yerlerde görülür: kuyruk sokumu, kalça yanları, topuklar, dirsekler, kürek kemikleri ve başın arkası.

Bası yarası ağrılıdır, iyileşmesi haftalar ya da aylar sürebilir ve enfeksiyona yol açabilir. Önlemlerin yara açılmadan başlaması gerekir.

Kimler risk altında?

Bası yarası herkeste gelişebilir, ama şu durumlardaki kişilerde risk daha yüksektir (NICE kılavuzuna göre):

Hareketi belirgin biçimde kısıtlı olanlar
Duyusu belirgin biçimde azalmış olanlar
Daha önce ya da şu anda bası yarası olanlar
Yetersiz beslenenler
Kendi başına pozisyon değiştiremeyenler
Bilişsel işlevleri belirgin biçimde bozulmuş olanlar

İdrar ya da dışkı kaçırma da cildi nemli bırakarak zedelenmeyi kolaylaştırır. Ameliyattan sonra, bir hastalık ağırlaştığında ya da hareket azaldığında risk yeniden değerlendirilir.

Yatak yarası nasıl önlenir?

Yara oluşmadan önce baskıyı azaltmak, cildi korumak ve beslenmeyi değerlendirmek gerekir. Önleme planı kişinin hareketine, cildine ve beslenme durumuna göre sağlık ekibiyle birlikte hazırlanır (NICE önerisi).

Pozisyon değiştirmek

Risk altındaki kişi sık sık ve en geç altı saatte bir, riski yüksek olan en geç dört saatte bir pozisyon değiştirmelidir (NICE önerisi). Kişi kendi başına dönemiyorsa pozisyon değiştirmesine yardım edilir. Yakınınızın risk düzeyini ve ne sıklıkla döndürüleceğini hekime, hemşireye ya da evde sağlık ekibine sorun; kişiye özel bakım planı onlarla birlikte yapılır.

Pozisyon değiştirirken:

Kişiyi çarşafın üzerinde sürüklemeyin; sürtünme cildi zedeler. Mümkünse iki kişi, altındaki çarşafı kaldırarak çevirin.
Yan yatırırken sırtına ve dizlerinin arasına yastık koyun; kemik çıkıntılarını birbirine değdirmeyin.
Topukları, baldırın altına yerleştirilen bir yastıkla yataktan boşa alın.
Yatağın başını gerekmedikçe çok yükseltmeyin. Kişi aşağı kayar ve kuyruk sokumundaki sürtünme artar.

Oturan kişi

Uzun süre tekerlekli sandalyede ya da koltukta oturan kişide de bası yarası gelişebilir. Bu kişiler için basıyı dağıtan özel bir minder önerilir. Oturan kişinin ağırlığını gün içinde düzenli aralıklarla değiştirmesi de gerekir.

Yatak ve minder

Riski yüksek olan kişilerde basıyı dağıtan özel köpük yatak kullanılır. Havalı yatak gibi seçenekler için hekiminize ya da evde sağlık ekibine danışın. Özel yatak kullanılsa bile pozisyon değiştirmeye devam edilir.

Cildi her gün kontrol edin

Kemik çıkıntılarının üzerindeki cildi her gün, iyi ışıkta kontrol edin. Dikkat edilecek değişiklikler:

Parmakla hafifçe bastırıldığında beyazlaşmayan kızarıklık
Koyu tenli kişilerde mor, mavimsi ya da koyulaşmış alanlar
Çevresine göre daha sıcak, daha sert ya da daha yumuşak alanlar
Su toplaması, soyulma ya da açık yara
Kişinin belli bir noktada ağrı ya da yanma hissetmesi

Böyle bir değişiklik görürseniz o bölgeye baskıyı hemen kaldırın ve hekime ya da evde sağlık ekibine haber verin.

Yapılmaması gerekenler

Kızarık bölgeye masaj yapmayın ve ovmayın (NICE önerisi). Bölgeye kolonya sürmeyin; alkollü ürünler cildi kurutur. Krem sürerken de ovmayın.
Ortası delik halka (simit) minder kullanmayın; halkanın kenarı çevresindeki dokuya baskı yapar.

Nem ve temizlik

İdrar ya da dışkı kaçıran kişide nem cildi zayıflatır. Bezi ıslandıkça değiştirin; cildi hafif bir temizleyiciyle nazikçe temizleyip kurulayın. İdrar ya da dışkı kaçırma, ödem ya da kuru cilt nedeniyle cildi kolay zedelenen kişilerde koruyucu (bariyer) krem kullanılır (NICE önerisi). İdrar kaçırmanın nedenleri ve tedavisi İdrar Kaçırma yazısında anlatılıyor.

Beslenme ve sıvı

Yetersiz beslenme bası yarası riskini artırır. Kişinin yeterince yemesine ve içmesine özen gösterin; yemiyor ya da kilo kaybediyorsa hekime söyleyin. Beslenmesi yeterli olan kişide yalnız bası yarasını önlemek için ek besin takviyesi gerekmez. Beslenmeyle ilgili ayrıntılar Beslenme rehberindedir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Beyazlaşmayan kızarıklık, su toplaması ya da açık yara fark ettiğinizde
Var olan bir yara büyüyor, derinleşiyor, kötü kokuyor ya da akıntı yapıyorsa
Kişi yemiyor, kilo kaybediyor ya da hareketi azalıyorsa
Evde bakım için araç-gereç ya da eğitim desteğine ihtiyacınız varsa (aile hekimi ya da 444 38 33 Evde Sağlık Hizmetleri)