Bası Yarasını (Yatak Yarası) Önlemek

Bası yarası (halk arasında yatak yarası), cildin ve altındaki dokunun uzun süre aynı noktadan baskı altında kalmasıyla oluşan yaradır. En sık kemiğin cilde yakın olduğu yerlerde görülür: kuyruk sokumu, kalça yanları, topuklar, dirsekler, kürek kemikleri ve başın arkası.

Bası yarası ağrılıdır, iyileşmesi haftalar ya da aylar sürebilir ve enfeksiyona yol açabilir. Önlemlerin yara açılmadan başlaması gerekir.

Kimler risk altında?

NICE’ın bası yarası kılavuzu (CG179), herkesin bası yarası riski taşıyabileceğini hatırlatır ve şu durumlardaki kişilerin riskinin ayrıca değerlendirilmesini önerir:

• Hareketi belirgin biçimde kısıtlı olanlar
• Duyusu belirgin biçimde azalmış olanlar
• Daha önce ya da şu anda bası yarası olanlar
• Yetersiz beslenenler
• Kendi başına pozisyon değiştiremeyenler
• Bilişsel işlevleri belirgin biçimde bozulmuş olanlar

İdrar ya da dışkı kaçırma da cildi nemli bırakarak zedelenmeyi kolaylaştırır. Ameliyattan sonra, bir hastalık ağırlaştığında ya da hareket azaldığında risk yeniden değerlendirilir.

Pozisyon değiştirmek

NICE kılavuzu, risk altındaki erişkinlerin sık sık ve en az altı saatte bir, yüksek risk altındakilerin en az dört saatte bir pozisyon değiştirmesini önerir. Kişi kendi başına dönemiyorsa pozisyon değiştirmesine yardım edilir. Ne sıklıkla döndürüleceği kişiye göre değişir; bunu hekim ya da hemşireyle birlikte belirleyin.

Pozisyon değiştirirken:

• Kişiyi çarşafın üzerinde sürüklemeyin; sürtünme cildi zedeler. Mümkünse iki kişi, altındaki çarşafı kaldırarak çevirin.
• Yan yatırırken sırtına ve dizlerinin arasına yastık koyun; kemik çıkıntılarını birbirine değdirmeyin.
• Topukları, baldırın altına yerleştirilen bir yastıkla yataktan boşa alın.
• Yatağın başını gerekmedikçe çok yükseltmeyin. Kişi aşağı kayar ve kuyruk sokumundaki sürtünme artar.

Oturan kişi

Uzun süre tekerlekli sandalyede ya da koltukta oturan kişide de bası yarası gelişebilir. NICE kılavuzu bu kişiler için basıyı dağıtan özel bir minder kullanılmasını önerir. Oturan kişinin ağırlığını gün içinde düzenli aralıklarla değiştirmesi de gerekir.

Yatak ve minder

Yüksek risk altındaki kişiler için NICE, basıyı dağıtan özel köpük yatak önerir. Havalı yatak gibi seçenekler için hekiminize ya da evde sağlık ekibine danışın. Özel yatak kullanılsa bile pozisyon değiştirmeye devam edilir.

Cildi her gün kontrol edin

Kemik çıkıntılarının üzerindeki cildi her gün, iyi ışıkta kontrol edin. Dikkat edilecek değişiklikler:

• Parmakla hafifçe bastırıldığında beyazlaşmayan kızarıklık
• Koyu tenli kişilerde mor, mavimsi ya da koyulaşmış alanlar
• Çevresine göre daha sıcak, daha sert ya da daha yumuşak alanlar
• Su toplaması, soyulma ya da açık yara
• Kişinin belli bir noktada ağrı ya da yanma hissetmesi

Böyle bir değişiklik görürseniz o bölgeye baskıyı hemen kaldırın ve hekime ya da evde sağlık ekibine haber verin.

Yapılmaması gerekenler

• Kızarık bölgeye masaj yapmayın ve ovmayın. NICE kılavuzu bası yarasını önlemek için masaj ve ovmayı önermez. Kolonya ya da krem sürerken de ovmayın.
• Ortası delik halka (simit) minder kullanmayın; halkanın kenarı çevresindeki dokuya baskı yapar.

Nem ve temizlik

İdrar ya da dışkı kaçıran kişide nem cildi zayıflatır. Bezi ıslandıkça değiştirin; cildi hafif bir temizleyiciyle nazikçe temizleyip kurulayın. NICE kılavuzu idrar ya da dışkı kaçırma, ödem ya da kuru cilt nedeniyle cildi zedelenme riski yüksek olan kişilerde koruyucu (bariyer) krem kullanılmasını önerir. İdrar kaçırmanın nedenleri ve tedavisi İdrar Kaçırma yazısında anlatılıyor.

Beslenme ve sıvı

Yetersiz beslenme bası yarası riskini artırır. Kişinin yeterince yemesine ve içmesine özen gösterin; yemiyor ya da kilo kaybediyorsa hekime söyleyin. Beslenmesi yeterli olan kişide yalnız bası yarasını önlemek için ek besin takviyesi gerekmez. Beslenmeyle ilgili ayrıntılar Beslenme rehberindedir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Beyazlaşmayan kızarıklık, su toplaması ya da açık yara fark ettiğinizde
• Var olan bir yara büyüyor, derinleşiyor, kötü kokuyor ya da akıntı yapıyorsa
• Kişi yemiyor, kilo kaybediyor ya da hareketi azalıyorsa
• Evde bakım için araç-gereç ya da eğitim desteğine ihtiyacınız varsa (aile hekimi ya da 444 38 33 Evde Sağlık Hizmetleri)