Uyku Sorunları ve Gündüz Uyku Hali: Nedenleri ve Yapılabilecekler

Yaş ilerledikçe uyku daha hafif hale gelir, gece uyanmaları artar ve kişi sabah daha erken uyanır. Bu değişiklikler tek başına hastalık değildir. Ama uykusuzluk günlük hayatı zorlaştırıyorsa ya da kişi gündüz sürekli uyukluyorsa, arkasında çoğu zaman tedavi edilebilir bir neden vardır.

Uykusuzluk

Uykusuzluk; uykuya dalmakta zorlanmak, gece sık uyanmak, sabah çok erken uyanıp yeniden uyuyamamak ya da uyuduğu halde dinlenmeden kalkmak demektir. Üç aydan uzun sürerse uzun süreli uykusuzluk sayılır (NHS hasta bilgisi).

Sık nedenler:

• Stres, kaygı ve depresyon
• Gürültü, çok sıcak ya da soğuk oda, rahatsız yatak
• Alkol, çay, kahve ve sigara
• Uzun süren ağrı ve gece idrara kalkma
• Uykuda horlama ve nefes durması (uyku apnesi)
• Akşamları bacaklarda huzursuzluk
• Alzheimer ve Parkinson hastalığı
• Bazı ilaçlar

Uzun süreli uykusuzlukta ilk tedavi ilaç değil, uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapidir (ACP önerisi). Uyku ilaçları ileri yaşta sabah sersemliğine, unutkanlığa ve düşmelere yol açabilir. Evde uygulanabilecek yöntemler ve uyku ilaçlarının riskleri Uyku İlaçları ve Düşme Riski yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Reçetesiz satılan uyku destekleri uykusuzluğu tedavi etmez ve en fazla bir iki hafta kullanılması önerilir; bazıları gündüz uyku hali yapar (NHS hasta bilgisi). Uyku için herhangi bir ürün almadan önce hekiminize danışın. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Gündüz aşırı uyku hali

Gündüz sık sık uyuklamak, oturduğu yerde uyuyakalmak ya da sürekli uykulu olmak “yaştandır” deyip geçilmemelidir; bir nedeni araştırılmalıdır. Başlıca nedenler şunlardır:

• Gece kötü uyumak — Uykusuzluğun hangi nedenle olursa olsun en sık sonucu gündüz yorgunluk ve uyuklamadır.
• Uyku apnesi — Uykuda nefes durup yeniden başlar; yüksek sesli horlama, nefes nefese ya da boğulur gibi uyanma ve sık uyanmalar olur. Gündüz aşırı yorgunluk, dikkat güçlüğü ve sabah baş ağrısı yapar. Kişi çoğu zaman fark etmez; yanında uyuyan kişinin gözlemi önemlidir (NHS hasta bilgisi). Tanı için evde ya da uyku laboratuvarında gece boyunca nefes ve kalp atımı kaydedilir.
• İlaçlar — Uyku ilaçları, sakinleştiriciler ve uyku yapan alerji ilaçları başta olmak üzere birçok ilaç gündüz uyku hali yapabilir.
• Depresyon — İleri yaşta üzüntüden çok yorgunluk, çok uyuma ya da uykusuzlukla kendini gösterebilir. Ayrıntılar İleri Yaşta Depresyon yazısındadır.
• Demans ve Parkinson hastalığı — İkisi de gece uykusunu bozabilir; Parkinson’da gece uykusuzluğu gündüz uyuklamaya yol açar. Ayrıntılar Parkinson Hastalığı yazısındadır.
• Kanda sodyum düşüklüğü — Halsizlik, yorgunluk ve dalgınlık yapabilir. Ayrıntılar Sodyum Düşüklüğü yazısındadır.

Gündüz uykululuğunuz varsa araç kullanmayın (NHS hasta bilgisi).

Aniden başlayan uyku hali: deliryum olabilir

Birkaç saat ya da birkaç gün içinde başlayan uykululuk farklı bir durumdur. Kişi içine kapanır, sessizleşir, uykulu görünür, sorulara geç yanıt verir ve yemek yemez. Bu, deliryumun sessiz biçimi olabilir ve kolayca gözden kaçar (NICE önerisi). Deliryumu çoğu zaman idrar yolu ya da akciğer enfeksiyonu, susuz kalma ya da yeni bir ilaç tetikler. Aynı gün hekime başvurulmalıdır; belirtiler ve yapılacaklar Deliryum yazısında anlatılıyor.

Huzursuz bacak sendromu

Akşamları ve dinlenirken bacaklarda karıncalanma, zonklama ya da kaşıntı gibi rahatsız edici bir his ve bacakları hareket ettirme isteğidir; uykuyu bozar. Demir eksikliği, böbrek hastalığı ve bazı ilaçlarla ilişkili olabilir. Hekim önce bu nedenlere ve kullandığınız ilaçlara bakar (NHS hasta bilgisi). Şunlar yardımcı olabilir:

• Gün içinde hareket edin; yatmadan önce ılık banyo yapın.
• Belirtiler başlayınca yürüyün, bacaklarınızı esnetin ya da ovun.
• Öğleden sonra çay ve kahve içmeyin; yatmadan önceki saatlerde alkolden kaçının.
• Her gün aynı saatte yatıp kalkın.

Uyku günlüğü tutun

Uyku sorununuzu hekiminize anlatmadan önce iki hafta boyunca yatış ve kalkış saatlerinizi, gece uyanmalarınızı ve gündüz uykularınızı yazmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır. Yazdırılabilir bir sayfa: Uyku günlüğü. Horlama ya da nefes durması varsa, yanınızda uyuyan kişiyi muayeneye birlikte götürün.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Uyku düzeninizi değiştirmenize rağmen uykusuzluk sürüyorsa ya da aylardır devam ediyorsa
• Uykusuzluk günlük hayatınızı zorlaştırıyorsa
• Horlama, uykuda nefes durması ya da boğulur gibi uyanma fark edildiyse
• Gündüz sürekli uyukluyorsanız ya da oturduğunuz yerde uyuyakalıyorsanız
• Akşamları bacaklarda huzursuzluk uykunuzu bozuyorsa
• Yeni bir ilaçtan sonra uyku düzeniniz değiştiyse

Saatler ya da günler içinde aniden başlayan uykululuk ve dalgınlıkta aynı gün hekime başvurun.