Zona: Belirtileri, Erken Tedavi ve Zona Sonrası Ağrı

Zona, çocuklukta geçirilen suçiçeği virüsünün yıllar sonra yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkar. Suçiçeği geçtikten sonra virüs vücutta kalır ve bağışıklık zayıfladığında zona olarak yeniden ortaya çıkabilir (NHS hasta bilgisi).

Zona riski yaş ilerledikçe ve bağışıklığı zayıflatan hastalıklarda ya da tedavilerde artar. Zona bir kişide birden fazla kez de görülebilir (CDC bilgisi; NHS hasta bilgisi).

Belirtiler

İlk belirtiler döküntüden birkaç gün önce başlayabilir (NHS hasta bilgisi):

• Derinin bir bölgesinde karıncalanma, yanma ya da ağrı
• Baş ağrısı ve genel bir halsizlik

Birkaç gün sonra aynı bölgede döküntü çıkar. Döküntü çoğunlukla göğüste ya da karında olur, ama yüz, göz ve cinsel organlar dahil vücudun herhangi bir yerinde görülebilir. Döküntü vücudun yalnız bir tarafındadır; sağda ve solda birlikte görülen bir döküntünün zona olma olasılığı düşüktür.

Döküntü önce kızarık lekeler halindedir, sonra kaşıntılı, sıvı sızdıran su kabarcıklarına dönüşür. Birkaç gün içinde kabarcıklar kurur ve kabuk bağlar. Döküntünün iyileşmesi 4 haftayı bulabilir. Nadiren zona döküntü olmadan yalnız ağrı yapar (NHS hasta bilgisi).

İlk 3 gün önemlidir

Hekim gerekli görürse virüse karşı etkili bir ilaç (antiviral) başlar. Bu ilaç döküntü çıktıktan sonraki ilk 3 gün içinde başlanınca daha iyi işe yarar; iyileşmeyi hızlandırabilir ve uzun süren sorunları önlemeye yardım eder. Antiviral ilaç özellikle bağışıklığı zayıf olanlarda, ağrısı ya da döküntüsü orta veya şiddetli olanlarda ve döküntüsü göğüs, karın ve sırt dışında bir yerde olanlarda önerilir. Hafif bir döküntüde tedavi gerekmeyebilir (NHS hasta bilgisi).

Bu yüzden zonadan şüphelendiğinizde döküntünün geçmesini beklemeyin; birkaç gün içinde hekime başvurun.

Aşağıdaki durumlarda aynı gün hekime başvurun (NHS hasta bilgisi):

• Döküntü gözde, göz çevresinde ya da burunda ise
• Görmede değişiklik varsa
• Kemoterapi gibi nedenlerle bağışıklık ciddi biçimde zayıfsa

Gözü tutan zona görme kaybına yol açabilir.

Ağrı için hekim ağrı kesici ve gerekirse sinir ağrısına etkili ilaçlar önerebilir. İleri yaşta ağrı kesicilerin güvenli kullanımı Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak yazısında anlatılıyor. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Evde yapılabilecekler

Şunlar rahatlatır ve mikrop kapma riskini azaltır (NHS hasta bilgisi):

• Döküntüyü temiz ve kuru tutun.
• Bol, gevşek giysiler giyin; deriyi tahriş eden kaba kumaşlardan kaçının.
• Günde birkaç kez soğuk kompres yapın: havluya sarılı buz ya da ıslak bir bez.
• Yara bandı ya da yapışan pansuman malzemesi döküntünün üzerine yapışmasın.

Bulaşır mı?

Zona başkasına zona olarak bulaşmaz. Ama daha önce suçiçeği geçirmemiş ya da suçiçeği aşısı olmamış bir kişiye suçiçeği bulaştırabilir. Bulaşma yalnız döküntü sıvı sızdırdığı sürece olur. Döküntü kuruyana kadar şu kişilerle yakın temastan kaçının (NHS hasta bilgisi):

• Daha önce suçiçeği geçirmemiş gebeler
• Kemoterapi alanlar gibi bağışıklığı zayıf kişiler
• Bir aylıktan küçük bebekler

Döküntüyü gevşek bir giysiyle ya da yapışmayan bir pansumanla örtmek bulaşmayı önler.

Zona sonrası ağrı

Bazı kişilerde döküntü geçtikten sonra da ağrı sürer. Buna zona sonrası ağrı (postherpetik nevralji) denir. Zona geçirenlerin yaklaşık yüzde 10–18’inde görülür ve risk yaşla artar (CDC bilgisi).

Belirtileri şunlardır (NHS zona sonrası ağrı bilgisi):

• Döküntünün olduğu bölgede sızlayan, yakan ya da batan, sürekli ya da gelip giden ağrı
• Deriye hafifçe dokunmanın, giysinin sürtünmesinin ya da sıcak soğuk değişiminin ağrı yapması
• Kaşıntı ya da uyuşukluk

Bu ağrı çoğu zaman zamanla azalır; ama bunun birkaç ay ile bir yıldan uzun bir süre arasında değişebildiği bilinmelidir. Hekim ağrı kesicilerin yanında sinir ağrısına etkili ilaçlar ya da deriye yapıştırılan uyuşturucu bantlar önerebilir. Sinir ağrısı ilaçları genellikle düşük dozla başlanır ve birkaç hafta içinde yavaş yavaş artırılır; etkileri hemen başlamayabilir.

Evde şunlar rahatlatabilir: pamuklu ya da ipek, bol giysiler; hassas deriyi giysinin altında ince bir örtüyle korumak; havluya sarılı buzu ağrılı bölgeye 2–3 saatte bir en fazla 20 dakika tutmak; serin duş ya da banyo.

Diğer sorunlar

Zona geçirenlerin çoğu sorunsuz iyileşir. Nadiren şunlar görülebilir (NHS hasta bilgisi):

• Döküntünün mikrop kapması
• İz kalması ya da deride renk değişikliği
• Kas güçsüzlüğü
• Göz sorunları ve görme kaybı
• Yüz sinirinin tutulmasıyla yüzün bir yarısında güçsüzlük ve bazen işitme sorunları

Tedaviye erken başlamak bu sorunların riskini azaltır.

Aşı

Zona aşısı zonaya yakalanma riskini azaltır; aşılı olup zona geçirenlerde belirtiler çok daha hafif olabilir. Zona birden fazla kez görülebildiği için daha önce zona geçirmiş olanlara da aşı önerilir (NHS hasta bilgisi). Aşının kimlere, nasıl yapıldığı ve Türkiye’deki durumu İleri Yaşta Aşılar yazısındadır.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Derinin bir bölgesinde açıklanamayan yanma ya da ağrıdan sonra vücudun bir tarafında döküntü çıktıysa: ilk 3 gün içinde
• Döküntü gözde ya da burundaysa, görmede değişiklik varsa ya da bağışıklığınız zayıfsa: aynı gün
• Döküntü kızarıp şiştiyse, irinlendiyse ya da ateş başladıysa
• Döküntü geçtikten sonra o bölgedeki ağrı geçmiyorsa