İleri Yaşta Diyabet: Şeker Hedefi Neden Kişiye Göre Değişir?

Diyabet (şeker hastalığı) ileri yaşta sık görülür. Tedavinin amacı yalnız kan şekerini düşürmek değildir. Bir yandan yüksek şekerin yol açtığı halsizlik, susama, sık idrara çıkma gibi yakınmalar ve yıllar içinde gözde, böbrekte, ayakta oluşan zararlar önlenir. Öte yandan şekerin fazla düşmesinden korunmak gerekir; ileri yaşta şeker düşmesi düşmeye, kafa karışıklığına ve hastaneye yatışa yol açabilir.

Bu iki amaç arasındaki denge kişiden kişiye değişir. Bu yüzden ileri yaşta diyabet tedavisi kişinin genel sağlığına, diğer hastalıklarına ve günlük yaşamına göre ayarlanır.

HbA1c ne gösterir?

HbA1c, kan şekerinin son iki-üç aydaki ortalamasını gösteren bir tahlildir. Tedavinin yeterli olup olmadığına çoğu zaman bu değere bakılarak karar verilir.

HbA1c’nin beklenmedik biçimde düşmesi her zaman iyiye işaret değildir. Böbrek işlevlerinin bozulması ya da hızlı kilo kaybı da bu değeri düşürebilir (NICE önerisi). Değeriniz kendiliğinden düştüyse ve kilo veriyorsanız bunu hekiminize söyleyin.

Şeker hedefi neden herkes için aynı değil?

Sıkı şeker kontrolünün yararı uzun yıllar içinde ortaya çıkar. Şeker düşmesinin zararı ise hemen görülebilir. Bu yüzden ileri yaştaki ya da kırılgan kişilerde hedef gevşetilebilir; özellikle düşme riski olan, şeker düştüğünde bunu fark edemeyen, birçok hastalığı olan ya da sıkı tedaviden uzun vadede yarar görmesi beklenmeyen kişilerde bu karar kişiyle birlikte verilir (NICE önerisi).

Genel sağlığı iyi, hastalıkları az ve günlük işlerini kendi başına yapabilen kişilerde daha sıkı bir hedef seçilebilir. Unutkanlığı, kırılganlığı ya da ağır hastalıkları olanlarda öncelik şeker düşmesinden kaçınmaktır. Sağlığı çok bozulmuş kişilerde ise sıkı hedeflerin yararı azdır; amaç şeker düşmesini ve yüksek şekerin yakınmalarını önlemektir (ADA önerisi).

Kendi hedefinizi hekiminizle konuşun. Hedefiniz, sağlığınız değiştikçe yeniden gözden geçirilir.

Şeker düşmesinden korunmak

Şeker düşmesi en çok insülin ve bazı şeker tabletleri kullanan kişilerde görülür. İleri yaşta terleme ve titreme gibi tanıdık belirtiler olmadan yalnız sersemlik, kafa karışıklığı ya da düşmeyle kendini gösterebilir. Belirtiler ve ne yapılacağı Şeker Düşmesi yazısındadır.

Son görüşmeden bu yana şekeriniz düştüyse, hafif geçse bile her kontrolde söyleyin. Şeker düşmesi riski yüksek kişilerde hekim şeker düşürme riski düşük ilaçları seçebilir, şeker düşüren ilaçların dozunu azaltabilir ya da karmaşık bir insülin düzenini sadeleştirebilir (ADA önerisi). İlaçların azaltılması hastalığın kötüleştiği anlamına gelmez; çoğu zaman tedaviyi daha güvenli hale getirir.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin. Evde ölçtüğünüz değerler yüksek ya da düşük görünse de insülin dozunu kendi başınıza değiştirmeyin.

Diyabetle birlikte nelere bakılır?

İleri yaşta diyabeti olan kişilerin yılda en az bir kez unutkanlık, depresyon, idrar kaçırma ve düşmeler yönünden değerlendirilmesi önerilir; kullanılan ilaçların sayısı ve şeker düşmeleri de bu değerlendirmede yer alır (ADA önerisi). Bu sorunlar diyabetin yönetimini doğrudan etkiler. Örneğin unutkanlık, ilacın unutulmasına ya da iki kez alınmasına yol açabilir; depresyon, kişinin kendine bakmasını zorlaştırır.

Gözlerin, böbreklerin ve ayakların düzenli kontrolü de diyabet izleminde yer alır. Ayakların nasıl korunacağı Diyabette Ayak Bakımı yazısında anlatılıyor. Ölçümlerinizi yazmak için kan şekeri takip formu kullanılabilir.

Beslenme ve hareket

Yeterli protein içeren dengeli beslenme ve düzenli hareket önerilir. Yürüyüş gibi etkinliklere kasları güçlendiren egzersizler de eklenmelidir (ADA önerisi). Kas gücünü korumak düşmelerden korunmaya da yardım eder. Evde yapılabilecek hareketler Evde Güç ve Denge Egzersizleri yazısındadır.

Fazla kilolu ve güvenle egzersiz yapabilen kişilerde kilo vermek yararlıdır. İstemeden kilo kaybediyor ya da iştahınız azalıyorsa durum farklıdır: bunu hekiminize söyleyin, çünkü az yemek şeker düşmesi riskini artırır ve ilaçların yeniden ayarlanmasını gerektirebilir. İleri yaşta beslenme Beslenme rehberinde anlatılıyor.

Hasta olduğunuz günler

Kusma, ishal, ateş ya da yiyip içememe durumunda bazı şeker ilaçlarına ara vermek ya da dozunu değiştirmek gerekebilir. Böyle günlerde ne yapacağınızı önceden hekiminize sorun ve mümkünse yazılı bir plan isteyin (NHS bilgisi). Ramazan’da oruç tutmayı düşünüyorsanız Ramazan’da Oruç ve Kronik Hastalıklar yazısına bakın.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Şeker düşmesi yaşadıysanız, özellikle başkasının yardımı gerektiyse
• Çok susama, sık idrara çıkma, halsizlik, bulanık görme ya da kilo kaybı başladıysa; bunlar şekerin yüksek seyrettiğini gösterebilir (NHS bilgisi)
• İstemeden kilo kaybediyorsanız ya da iştahınız azaldıysa
• Ayağınızda yara, renk değişikliği ya da şişlik fark ettiyseniz
• İlaçlarınızı ya da insülininizi almakta zorlanıyorsanız, unutuyorsanız