Şeker Düşmesi (Hipoglisemi): Belirtiler ve Yapılacaklar

Kan şekerinin normalin altına düşmesine hipoglisemi denir. Diyabet tedavisinin önemli bir yan etkisidir ve ileri yaşta daha kolay gözden kaçar. Şeker düşmesi baş dönmesine, kafa karışıklığına ve düşmelere yol açabilir; ağır olduğunda bilinç kaybına neden olur.

Şeker düşmesi çoğu zaman önlenebilir; erken fark edildiğinde de birkaç dakika içinde düzeltilebilir.

Hangi durumlarda şeker düşer?

Şeker düşmesi en çok insülin ve pankreastan insülin salgılatan bazı şeker tabletleri kullanan kişilerde görülür. Metformin gibi bazı ilaçlar tek başına kullanıldığında şekeri genellikle düşürmez; hangi ilacınızın bu riski taşıdığını hekiminize sorun.

Riski artıran durumlar:

• Öğün atlamak ya da her zamankinden az yemek
• İshal, kusma ya da hastalık nedeniyle yiyememek
• Her zamankinden fazla fiziksel etkinlik
• Alkol
• Böbrek işlevlerinin azalması
• İlaç dozunun değişmesi ya da yeni bir ilaç eklenmesi

Hangi değer düşük sayılır?

Kan şekerinin 70 mg/dL’nin altına inmesi şeker düşmesi sayılır (ADA tanımı). 54 mg/dL’nin altındaki değerler belirgin şeker düşmesidir. Şeker değeri ne olursa olsun, kişinin kendi başına toparlanamayıp başkasının yardımına ihtiyaç duyduğu durum ise ağır şeker düşmesidir.

İleri yaşta şeker düştüğünde belirtiler hafif olabilir ya da hiç olmayabilir. Bu yüzden ölçümde 70 mg/dL’nin altında bir değer görüldüğünde, belirti olmasa bile ciddiye alınır.

Şeker düşmesinin belirtileri nelerdir?

• Titreme, terleme, çarpıntı
• Ani açlık hissi
• Huzursuzluk ya da sinirlilik
• Kafa karışıklığı, dalgınlık, konuşmada bozulma
• Bulanık görme
• Olağan dışı davranış ya da aşırı uyku hali

Şeker düşmesi geceleri de olabilir; terleyerek ya da kabus görerek uyanmak, sabah baş ağrısı bunun işareti olabilir. Kafa karışıklığı ve konuşma bozukluğu yapan şeker düşmesi inmeye de benzeyebilir; inme belirtileri İnme Belirtileri yazısındadır.

Şeker düştüğünde ne yapmalı?

Kişinin bilinci açıksa ve yutabiliyorsa:

• Ölçüm cihazınız varsa şekerinizi ölçün. Ölçemiyorsanız ama belirtiler varsa beklemeden tedaviye başlayın.
• Hızlı emilen bir şeker alın: küçük bir bardak meyve suyu, şekerli gazlı içecek ya da şeker (NHS hasta bilgisi). İlk seferde 15–20 gram şeker yeterlidir (ADA önerisi).
• Çikolata, kek ya da yağlı yiyecekleri ilk tedavide kullanmayın; yağ, şekerin kana geçişini yavaşlatır.
• 15 dakika sonra yeniden ölçün. Şeker hâlâ düşükse aynı adımı tekrarlayın.
• Şeker düzeldikten sonra, bir sonraki öğün uzaksa küçük bir ara öğün yiyin. Bazı ilaçların etkisi sürdüğü için şeker yeniden düşebilir.

Bilinç bulanıksa

Kişi yutamıyorsa, sorulara yanıt veremiyorsa ya da bilinci bulanıksa ağzına yiyecek ya da içecek vermeyin; boğulma tehlikesi vardır. 112’yi arayın.

İnsülin kullanan kişilere hekimleri glukagon adlı acil ilacı reçete edebilir. Glukagon reçete edildiyse, yakınlarınızın ilacın nerede durduğunu ve nasıl uygulanacağını önceden öğrenmesi gerekir.

Tekrarlamaması için

• Şeker düştüğünde alacağınız 15–20 gramın kaç küp şekere ya da ne kadar meyve suyuna denk geldiğini hekiminize ya da diyabet eğitim hemşirenize önceden sorun. Hızlı emilen şekeri evde ve çantanızda hazır bulundurun.
• Her şeker düşmesini, hafif geçse bile, hekiminize söyleyin. Tedavinin ayarlanması gerekebilir. Ölçümlerinizi ve şekerin düştüğü anları yazmak için yazdırıp doldurabileceğiniz bir tablo: Kan şekeri takip formu; bir aylık takip için Kan şekeri takip defteri.
• İleri yaşta tedavi hedefleri, şeker düşmesinden kaçınacak biçimde kişiye göre belirlenebilir; kendi hedeflerinizi hekiminizle konuşun.
• Öğün atlamayın. İştahınızın azaldığı dönemleri hekiminize bildirin.
• Ramazan’da oruç tutmayı düşünüyorsanız önce hekiminize danışın; öneriler Ramazan’da Oruç ve Kronik Hastalıklar yazısındadır.
• İshal, kusma ya da yiyememe gibi hastalık günlerinde şeker ilaçlarınızı nasıl kullanacağınızı hekiminize önceden sorun.
• İnsülin ya da şekeri düşürebilen tabletler kullanıyorsanız araç kullanmadan önce şekerinizi ölçün.
• Yakınlarınızın şeker düşmesinin belirtilerini ve ne yapacaklarını bilmesini sağlayın.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Şeker düşmesi yaşadıysanız, özellikle son haftalarda tekrarladıysa
• Ölçümlerinizde sık sık 70 mg/dL’nin altında değerler görüyorsanız
• Yeni bir ilaca başladıktan ya da ilacınız değiştikten sonra şeker düşmeleri başladıysa
• İştahınız azaldıysa ya da kilo veriyorsanız