Ramazan'da Oruç ve Kronik Hastalıklar

Oruçta gün boyu yemek yenmez ve su içilmez. Sağlıklı bir kişi buna genellikle uyum sağlar. Diyabet, kalp ya da böbrek hastalığı olan ve birçok ilaç kullanan ileri yaştaki kişide durum farklıdır. Uzun açlık ve susuzluk bu kişilerde şeker düşmesine, sıvı kaybına ve ilaç düzeninin bozulmasına yol açabilir.

Bu yüzden oruç kararı Ramazan başlamadan önce, hekimle birlikte verilir. Kararı hastalığın ne kadar kontrol altında olduğu, kullanılan ilaçlar ve kişinin genel sağlık durumu belirler.

Ramazan’dan önce hekiminize gidin

Diyabeti olan herkes, riski düşük görünse bile, oruç tutmaya karar vermeden önce hekimine danışmalıdır (IDF-DAR önerisi). Görüşmede şu sorular konuşulur:

• Oruç tutmak sizin için güvenli mi?
• İlaçlarınızın saati, dozu ya da türü değişmeli mi?
• Oruç sırasında şekerinizi hangi saatlerde ölçeceksiniz?
• Hangi durumda orucu hemen bozmanız gerekir?

Görüşmeye kullandığınız bütün ilaçları ya da kutularını götürün. Son aylarda yaşadığınız şeker düşmelerini, bayılmaları ve hastaneye yatışları da hekiminize söyleyin.

Kimler için oruç riskli?

Diyabeti olan kişiler oruç açısından üç risk grubuna ayrılır (IDF-DAR sınıflaması). En yüksek risk grubundakilerin oruç tutmaması önerilir. Bu gruba şu durumlardan biri olan kişiler girer:

• Ramazan’dan önceki üç ay içinde ağır ve tekrarlayan şeker düşmeleri
• Diyabetik ketoasidoz (şekerin çok yükselmesiyle kanın asitleşmesi)
• Böbrek sorunları
• Kontrolsüz tip 1 diyabet
• Yeni başlamış, akut bir hastalık
• Kalp sorunları
• Sağlık sorunlarıyla birlikte ileri yaş

İkinci gruptaki kişilere de oruç tutmamaları önerilir. Bu gruba kontrolsüz tip 2 diyabeti olanlar, insülin kullananlar, diyabete bağlı başka sorunları olanlar ve zihinsel işlevi etkileyen ilaç kullananlar girer. İyi kontrol altındaki tip 2 diyabette karar, hekimin görüşüne ve kişinin oruca ne kadar dayanabildiğine göre verilir.

Bakara suresinin 185. ayeti, hastalara oruç konusunda kolaylık tanır. Dinî konulardaki sorularınızı bir din görevlisine danışabilirsiniz.

Diyabet dışındaki hastalıklar

Tansiyon, kalp yetmezliği, böbrek hastalığı ya da başka bir kronik hastalık için ilaç kullanıyorsanız da oruçtan önce hekiminize danışın. Günde birkaç kez alınan ilaçları iftar ile sahura sığdırmak her zaman mümkün olmayabilir. Sabah alınan ilacı sahura, akşam alınanı iftara kaydırmak da her ilaç için doğru değildir.

İdrar söktürücü kullananlarda sıvı kaybı daha kolay gelişir. Sıvı kaybı böbrek işlevini bozabilir ve ayağa kalkınca baş dönmesini artırabilir. Bu yakınma ve alınacak önlemler Ayağa Kalkınca Baş Dönmesi yazısında anlatılıyor.

Oruç sırasında şeker ölçümü

Ramazan’da yeme düzeni değiştiği için şeker değerleri de değişir. Şekerinizi gün içinde sık ölçün: sahurda, sabah, öğlen, ikindi, iftardan önce, iftardan iki saat sonra ve kendinizi iyi hissetmediğiniz her an (IDF-DAR önerisi).

Ölçümlerinizi Ramazan’ın saatlerine göre yazmak için yazdırılabilir bir tablo: Ramazan şeker ölçüm formu.

Parmak ucundan şeker ölçmek ve insülin iğnesi yapmak orucu bozmaz. Ölçümden kaçınmak ise tehlikeli bir şeker düşmesinin gözden kaçmasına yol açabilir.

Orucu hemen bozmanız gereken durumlar

Şu durumlarda orucu hemen bozun (IDF-DAR önerisi):

• Şeker 70 mg/dL’nin altına düştüyse
• Şeker 300 mg/dL’nin üstüne çıktıysa
• Kendinizi iyi hissetmiyorsanız

Şeker düştüyse orucu bozun ve düşüklüğü beklemeden düzeltin. Kişinin bilinci açıksa ve yutabiliyorsa hızlı emilen bir şeker alın; 15 dakika sonra yeniden ölçün ve şeker hâlâ düşükse aynı adımı tekrarlayın (CDC önerisi). Kişi yutamıyorsa ya da bilinci bulanıksa ağzına yiyecek ya da içecek vermeyin ve 112’yi arayın. Şeker düşmesinin belirtileri terleme, titreme, çarpıntı, huzursuzluk, baş dönmesi ve dudaklarda karıncalanmadır. Belirtiler ve yapılacaklar Şeker Düşmesi yazısında ayrıntılı anlatılıyor.

Orucu bozduktan bir-iki saat sonra şekerinizi yeniden ölçün. Bu ölçüm, şeker düşmesindeki 15 dakikalık kontrolün yerine geçmez. Hekiminiz size farklı sınırlar söylediyse onlara uyun.

Susuz kalmamak ve beslenme

Uzun süre su içmemek, özellikle sıcak havada, sıvı kaybına yol açar. Artan susama, ağız ve dudak kuruluğu ve idrara daha seyrek çıkmak sıvı kaybının işaretleridir. İleri yaşta susama duygusu azalabildiği için bu işaretlere dikkat edin.

Beslenmede şunlara dikkat edin (IDF-DAR önerileri):

• İftar ile sahur arasında bol su için.
• Günlük yemeği iftar ve sahura bölün, arada bir-iki hafif ara öğün ekleyin.
• Lifli yiyecekleri, sebze, meyve ve salatayı artırın.
• Çay, kahve, şekerli içecek ve şerbetli tatlıları fazla tüketmeyin.

Teravih namazında sorun yaşamamak için iftarda pirinç, makarna ya da kuru baklagil gibi nişastalı yiyeceklere ve bol suya yer verin. İlaçlarınızı ve şeker ölçüm cihazınızı yanınızda taşıyın.

Bayramdan sonra

Ramazan bittikten sonra hekim kontrolüne gidin. İlaçlarınız Ramazan için değiştirildiyse eski düzene nasıl döneceğinizi hekiminize sorun. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Oruç sırasında şekeriniz sık sık düşüyor ya da yükseliyorsa
• Sıvı kaybı belirtileri, baş dönmesi ya da ayağa kalkınca gözlerde kararma oluyorsa
• İlaçlarınızın saatini oruca göre nasıl ayarlayacağınızı bilmiyorsanız