İleri Yaşta Aşılar: Grip, Zatürre, Zona ve Diğerleri

Yaş ilerledikçe bağışıklık sistemi zayıflar. Grip, zatürre ve zona gibi enfeksiyonlar ileri yaşta daha sık ve daha ağır geçer; hastaneye yatışa, kalp ve akciğer hastalıklarının kötüleşmesine ve uzun süren bir güçsüzlüğe yol açabilir. Aşılar ileri yaşta da bu riski azaltmanın en etkili yollarındandır.

Hangi aşının size uygun olduğu; yaşınıza, hastalıklarınıza, kullandığınız ilaçlara ve daha önce hangi aşıları olduğunuza göre değişir. Aşı kararlarını aile hekiminizle birlikte verin. Aşağıdaki bilgiler, Sağlık Bakanlığı’nın erişkin aşılama bilgileri ile Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği’nin (EKMUD) 2025 erişkin aşı önerilerine dayanır.

Grip aşısı

Grip virüsü her yıl değiştiği için grip aşısı her yıl, tercihen sonbaharda yapılır. Aşı gripten tamamen korumasa da hastalığın ağır geçme ve hastaneye yatma riskini azaltır. Grip aşısı ölü (inaktif) virüs parçalarından hazırlanır ve grip hastalığına yol açmaz; aşıdan sonra bir-iki gün kolda ağrı ya da hafif halsizlik olabilir.

Sağlık Bakanlığı’na göre 65 yaş ve üzerindeki kişilerle huzurevi ve bakımevinde kalanların grip aşısı bedeli, durumlarını belgelendirmeleri hâlinde sağlık raporu aranmadan yılda bir kez karşılanır.

Pnömokok (zatürre) aşısı

Pnömokok bakterisi zatürrenin, kan zehirlenmesinin ve menenjitin önemli nedenlerindendir. Sağlık Bakanlığı, 65 yaş ve üzerindeki kişilere iki doz pnömokok aşısı önerir; konjuge pnömokok aşısı sağlık kuruluşlarında ücretsiz uygulanır.

EKMUD’un 2025 önerisinde ise daha önce aşılanmamış 50 yaş ve üzerindeki kişilere tek doz, daha yeni kuşak bir konjuge aşı (PCV20) önerilir. Daha önce pnömokok aşısı olduysanız hangi aşının ne zaman yapılacağı önceki aşılarınıza göre değişir. Bu yüzden aşı kartınızı ya da kayıtlarınızı hekiminize gösterin.

Tetanos-difteri aşısı

Tetanos toprakla bulaşan bir mikrobun yol açtığı, ölümcül olabilen bir hastalıktır; bahçe işleri ve küçük yaralanmalar risk oluşturur. Sağlık Bakanlığı’na göre çocukluk aşıları tamamlanmış yetişkinlere 10 yılda bir tetanos-difteri aşısı yapılır; aşı kaydı olmayanlarda aşılama üç dozla tamamlanır. Bu aşı aile sağlığı merkezlerinde uygulanır.

Zona aşısı

Zona, çocuklukta geçirilen suçiçeği virüsünün yıllar sonra yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkar. Vücudun bir tarafında ağrılı, su kabarcıklı bir döküntü yapar. İleri yaşta daha sık görülür ve döküntü geçtikten sonra aylarca sürebilen sinir ağrısı bırakabilir.

EKMUD, 50 yaş ve üzerindeki bütün erişkinlere, daha önce zona geçirmiş olsalar bile, 2 ile 6 ay arayla iki doz rekombinant zona aşısı önerir. Bu aşı canlı virüs içermez. Zona aşısı, Sağlık Bakanlığı’nın erişkinlere ücretsiz uyguladığı aşılar arasında yer almaz; uygunluğu ve maliyeti için hekiminize danışın.

RSV aşısı

RSV (solunum sinsityal virüsü), gençlerde çoğu zaman soğuk algınlığı gibi geçen bir solunum yolu virüsüdür. İleri yaştaki kişilerde ve kalp ya da akciğer hastalığı olanlarda zatürreye ve hastaneye yatışa yol açabilir.

EKMUD, daha önce yapılmamışsa 60 yaş ve üzerindeki erişkinlere tek doz RSV aşısı önerir; aşının özellikle Ağustos–Ekim ayları arasında yapılması önerilir. RSV aşısı da Sağlık Bakanlığı’nın erişkinlere ücretsiz uyguladığı aşılar arasında yer almaz.

COVID-19 aşısı

COVID-19 aşılarıyla ilgili öneriler dönemsel olarak güncellenir. Güncel öneriyi ve size uygun olup olmadığını aile hekiminizden öğrenin.

Aşı kayıtlarınızı düzenleyin

Hangi aşıyı ne zaman olduğunuzu bilmek, gereksiz tekrarı ve eksik kalan aşıları önler. e-Nabız’daki kayıtlarınızı kontrol edin, varsa aşı kartınızı saklayın ve hekim görüşmesine götürün.

Kimler dikkat etmeli?

• Daha önce bir aşıdan sonra ağır alerjik tepki yaşadıysanız bunu mutlaka söyleyin.
• Kanser tedavisi, kortizon ya da bağışıklığı baskılayan başka bir tedavi alıyorsanız aşıların zamanlamasını hekiminiz planlar.
• Orta ya da ağır, ateşli bir hastalık sırasında aşı genellikle iyileşene kadar ertelenir; hafif bir soğuk algınlığı çoğu zaman engel değildir.
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız aşıyı yapan sağlık çalışanına söyleyin; iğne yerine daha uzun süre bastırılması gerekebilir.

Aynı gün birden fazla aşının yapılıp yapılamayacağına hekiminiz karar verir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Aşıdan sonra kolda ağrı, kızarıklık, hafif ateş ve halsizlik bir-iki gün içinde geçer. Bu belirtiler birkaç günden uzun sürerse ya da artarsa hekiminize başvurun.