İleri Yaşta Zatürre: Belirtiler ve İyileşme Süreci

Zatürre (pnömoni), akciğer dokusunun mikroplarla iltihaplanmasıdır. Öksürük, balgam, ateş, titreme, nefes darlığı ve nefes alırken artan göğüs ağrısı en bilinen belirtileridir.

İleri yaşta zatürre hangi belirtilerle ortaya çıkar?

İleri yaşta zatürre ateş ya da öksürük olmadan başlayabilir; yaş ilerledikçe bilinen belirtiler daha seyrek ortaya çıkar (Metlay ve ark. çalışması, 1997). Bu yüzden ileri yaştaki kişide ateş olmasa bile yeni başlayan halsizlik, iştahsızlık, hızlı soluk alıp verme ya da kafa karışıklığı zatürrenin işareti olabilir. Ani başlayan kafa karışıklığı Deliryum yazısında anlatılıyor.

Hastalık ne zaman ağır olabilir?

Yeni başlayan kafa karışıklığı ve çok hızlı soluk alıp verme, zatürrenin ağır olabileceğini gösterir (NICE kılavuzuna göre). İleri yaşta da hastalığın ağır seyretme ve hastanede tedavi gerektirme olasılığı daha yüksektir. Bu belirtilerden biri varsa beklemeden hekime başvurun. Evde mi hastanede mi tedavi edileceğinize muayene eden hekim karar verir.

Evde tedavi sırasında

• Antibiyotiği hekiminizin söylediği süre boyunca kullanın; kendi başınıza erken bırakmayın ya da uzatmayın.
• Sıvı kısıtlamanız yoksa yeterli sıvı alın ve dinlenin.
• Gücünüz yettiğince gün içinde yataktan kalkıp kısa yürüyüşler yapın.
• Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Evde tedavi sırasında yakınmalarınız hızla ya da belirgin biçimde kötüleşirse, üç gün içinde düzelmeye başlamazsa ya da genel durumunuz bozulursa yeniden hekime başvurun (NICE önerisi).

İyileşme ne kadar sürer?

Erişkinlerin çoğunda iyileşme şöyle ilerler (NICE kılavuzuna göre):

• 1 hafta: ateş düşmüş olur.
• 4 hafta: göğüs ağrısı ve balgam belirgin olarak azalır.
• 6 hafta: öksürük ve nefes darlığı belirgin olarak azalır.
• 3 ay: yakınmaların çoğu geçer, ama yorgunluk sürebilir.
• 6 ay: kişi kendini eskisi gibi hisseder.

İyileşmenin hızı hastalığın ağırlığına göre değişir. İleri yaşta uzun süre yatmak kas gücünü hızla azaltır. Hareketi kademeli artırın ve yeterli protein almaya çalışın. Hastanede yattıysanız Hastaneden Eve Dönüş yazısındaki kontrol listesi yol gösterebilir.

Geçmeyen öksürük ve balgam her zaman zatürre midir?

Hayır. Öksürük; geçirilmiş bir solunum yolu enfeksiyonu, sigara, reflü ya da alerji gibi başka nedenlerle de sürebilir. Yeni başlayan ve üç haftayı geçen öksürüğü hekime gösterin; muayeneden sonra balgam incelemesi ya da akciğer filmi gerekip gerekmediğine hekim karar verir (NHS öksürük bilgisi). Zatürre tanısı konmuş kişilerdeki beklenen iyileşme süreleri ise yukarıdaki bölümde anlatılıyor.

Öksürük hızla kötüleşiyorsa, balgamda kan varsa ya da göğüs ağrısı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa süreyi beklemeden değerlendirme gerekir (NHS öksürük bilgisi).

Zatürreyi önlemek

• Grip ve zatürre aşılarınızı yaptırın. Ayrıntılar İleri Yaşta Aşılar yazısındadır.
• Sigara içiyorsanız bırakın.
• Ağız ve diş bakımını aksatmayın; bakıma muhtaç kişilerde ağız bakımına ayrıca özen gösterin.
• Yemek yerken öksürme ya da boğulma oluyorsa bunu hekiminize söyleyin; yutma güçlüğünde yiyecek ve içecek akciğere kaçabilir. Ayrıntılar Yutma Güçlüğü yazısındadır.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ateş, öksürük ya da nefes darlığıyla birlikte yeme içmenin azalması
• İleri yaştaki bir yakınınızda birkaç gün içinde başlayan halsizlik, iştahsızlık ya da dalgınlık
• Tedaviye başladıktan sonra üç gün içinde düzelme olmaması ya da kötüleşme
• İyileşme döneminde yeniden başlayan ateş ya da artan balgam