İşitme Kaybı ve İşitme Cihazı: Ne Zaman, Nasıl Alışılır?

60 yaşın üzerindeki kişilerin dörtte birinden fazlasında günlük hayatı etkileyen düzeyde işitme kaybı vardır (DSÖ verisi). Kayıp yavaş geldiği için kişi çoğu zaman uzun süre fark etmez ya da “herkes çok hızlı konuşuyor” diye düşünür.

İşitme kaybı yalnız bir kulak sorunu değildir. Sohbetleri takip edememek kişiyi sosyal hayattan uzaklaştırır ve yorgunluğu artırır.

İşitme kaybı nasıl fark edilir?

• Televizyonun ya da radyonun sesini başkalarından daha yüksek açmak
• Kalabalık ortamlarda, düğünde, lokantada konuşmaları kaçırmak
• Telefonda karşı tarafı anlamakta zorlanmak
• Sık sık “Ne dedin?” diye sormak
• Kadın ve çocuk seslerini daha zor anlamak
• Yakınların “seni duymuyorsun” demesi
• Kulakta çınlama

Önce basit nedenler

Kulak kiri tıkacı ileri yaşta sık görülür ve işitmeyi belirgin biçimde azaltabilir. Pamuklu çubukla temizlemeye çalışmak kiri daha derine iter; kulak kirinin hekim tarafından temizlenmesi gerekir. İşitme cihazı kullananlarda da kulak kiri düzenli kontrol edilmelidir.

Tek kulakta ya da birkaç gün içinde gelişen işitme kaybı, kulak akıntısı ve kulak ağrısı yaşa bağlı değişiklikle açıklanmaz ve ayrıca değerlendirilir.

İşitme testi

Yaşa bağlı işitme kaybı genellikle iki kulakta birden ve önce ince (tiz) seslerde başlar. Kulak burun boğaz hekimi kulağı muayene eder ve işitme testi (odyometri) ister. Test ağrısızdır; sessiz bir odada kulaklıkla verilen sesleri duyduğunuzda işaret vermeniz istenir. Sonuç, kaybın derecesini ve işitme cihazından yararlanıp yararlanmayacağınızı gösterir.

İşitme cihazı ne sağlar?

Hafif ve orta düzey işitme kaybı olan ileri yaştaki kişilerde işitme cihazı, günlük hayata katılımı ve iletişimle ilgili yaşam kalitesini belirgin biçimde iyileştirir (Cochrane derlemesi).

İşitme kaybı ile demans arasında ilişki var mı?

İşitme kaybı, demans için değiştirilebilir risk etkenlerinden biri olarak kabul edilir (Lancet Demans Komisyonu raporuna göre). İşitme cihazının demans riskini azaltıp azaltmadığı ise henüz kesin değildir (Lin ve ark. çalışması, 2023). Bugün bilinen asıl yararı, kişinin sohbet etmesini ve günlük hayata katılımını kolaylaştırmasıdır. Demansla ilgili diğer risk etkenleri Bilişsel Sağlık ve Demans rehberindedir.

İlk haftalar: alışma dönemi

İşitme cihazı gözlük gibi takıldığı anda her şeyi düzeltmez. Beyin yıllardır duymadığı seslere yeniden alışır ve bu birkaç hafta sürer.

• İlk günlerde kendi sesiniz, adımlarınız, buzdolabının ya da saatin sesi yabancı ve yüksek gelebilir. Bu beklenen bir durumdur ve genellikle geçer.
• Cihazı her gün takın. Evde, sessiz bir ortamda başlayın; birkaç gün içinde süreyi ve ortamı adım adım artırın.
• Kalabalık ve gürültülü ortamlar en zor olanlardır; bunlara en son geçin.
• Ayar randevularına gidin. Cihazın ilk ayarı çoğu zaman son ayarı değildir; ses fazla geliyorsa, kulak ağrıyor ya da kaşınıyorsa ayar ve kalıp değiştirilebilir.
• Pili ya da şarjı, temizliği ve saklamayı öğrenin; cihazı nemden koruyun.

Sosyal Güvenlik Kurumu katkısı

Sosyal Güvenlik Kurumu, kulak burun boğaz hekiminin düzenlediği rapora dayanarak işitme cihazı bedeline belirli bir katkı yapar. Katkı tutarı ve yeni cihaz için geçmesi gereken süre mevzuatla değişebildiği için güncel koşulları hekiminizden, SGK’dan ya da SGK ile anlaşmalı işitme merkezinden öğrenin.

Yakınlar için iletişim ipuçları

• Konuşmaya başlamadan önce kişinin dikkatini çekin ve yüzüne bakarak konuşun; yüzünüz aydınlıkta olsun.
• Bağırmayın. Net, biraz daha yavaş ve normal ses yüksekliğinde konuşun.
• Televizyon, radyo ya da mutfak gürültüsünü azaltın.
• Anlaşılmayan bir cümleyi aynı kelimelerle tekrarlamak yerine başka kelimelerle söyleyin.
• Önemli bilgileri (randevu saati, ilaç değişikliği) yazılı olarak da verin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Yukarıdaki işaretlerden biri ya da birkaçı varsa bir kulak burun boğaz hekimine başvurun. Tek kulakta çınlama, kulak akıntısı, kulak ağrısı ya da işitme kaybına eşlik eden baş dönmesi de değerlendirilmelidir.