Katarakt ve İleri Yaşta Göz Sağlığı

İyi görmek; yürürken engelleri fark etmeyi, ilaç kutularını doğru okumayı ve insanlarla ilişkiyi sürdürmeyi kolaylaştırır. Dünyada görme bozukluğu ve körlüğün başlıca nedenleri kırma kusurları (gözlükle düzelen görme sorunları) ve kataraktır (DSÖ verisi). İkisi de tedavi edilebilir.

Görme bozukluğu düşme riskini de etkiler. Düştüyseniz görmeniz de kontrol edilmelidir; katarakta bağlı görme kaybı varsa göz hekimine yönlendirilirsiniz (NICE önerisi).

Katarakt nedir?

Göz merceğinin bulanıklaşmasına katarakt denir. Genellikle yıllar içinde yavaş ilerler ve çoğu zaman iki gözü de etkiler. Belirtiler:

• Bulanık ya da puslu görme
• Işığa, özellikle gece karşıdan gelen farlara karşı kamaşma
• Renklerin soluk ya da sarımsı görünmesi
• Okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyma
• Gözlük numarasının sık değişmesi

Ameliyat ne zaman?

Kataraktın tedavisi, bulanık merceğin ameliyatla alınıp yerine yapay mercek takılmasıdır. Damla ya da ilaçla katarakt geçmez.

Ameliyat için kataraktın “olgunlaşmasını” beklemek gerekmez; karar yalnız muayenedeki görme derecesine göre verilmez (NICE önerisi). Kataraktın okuma, araba kullanma, yürüme gibi günlük işlerinizi ve yaşam kalitenizi ne kadar etkilediği önemlidir; bunları göz hekiminize ayrıntılı anlatın. Bir ya da iki gözün etkilenmesi ve ameliyatın olası yarar ve riskleri de konuşulur.

Çok yoğunlaşmış kataraktta ameliyatı geciktirmek komplikasyon riskini artırır (NICE kılavuzuna göre). Karar sizinle, isterseniz ailenizle birlikte verilir.

Ameliyattan sonra

Göz damlalarını hekiminizin söylediği şekilde ve süre boyunca kullanın. Ameliyattan sonraki günlerde gözde artan ağrı, kızarıklık ya da görmede azalma olursa kontrol gününü beklemeden ameliyatı yapan merkeze başvurun. Yeni gözlüğe ihtiyacınız olup olmadığı iyileşme tamamlandıktan sonra belirlenir.

Sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu)

Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, görmenin en keskin olduğu merkezi bölgeyi (sarı nokta) etkiler. Kişi çevreyi görebilir ama yüzleri tanımakta, okumakta ve ince işlerde zorlanır.

Hastalığın “yaş” tipi hızlı ilerleyebilir ve göz içine yapılan iğnelerle tedavi edilir. Bu yüzden makula dejenerasyonu olan kişi şu değişiklikleri beklemeden, en kısa sürede göz hekimine bildirmelidir (NICE önerisi):

• Görmede bulanık ya da gri bir leke
• Düz çizgilerin eğri görünmesi
• Nesnelerin olduğundan küçük görünmesi

Bu değişiklikleri erken fark etmek için her gözü ayrı ayrı kapatıp kapı pervazı ya da fayans çizgisi gibi düz bir çizgiye bakabilirsiniz.

Göz tansiyonu (glokom)

Glokom, göz sinirinin zarar gördüğü ve çoğu zaman göz içi basıncının yüksekliğiyle ilişkili bir hastalıktır. Genellikle belirti vermeden, yan görmeden başlayarak ilerler. Kaybedilen görme geri gelmez; bu yüzden düzenli göz muayenesiyle erken fark edilmesi önemlidir. Ailesinde glokom olan kişiler bunu göz hekimine söylemelidir.

Glokom damlası kullanıyorsanız damlanızı her gün, aksatmadan kullanın. Damlanın gözünüze doğru damladığından emin değilseniz göz hekiminizden damlatma tekniğinizi kontrol etmesini isteyin.

Diyabet ve göz

Diyabet, gözün ağ tabakasında (retina) belirti vermeden ilerleyen hasara yol açabilir. Diyabeti olan kişiler göz dibi muayenesini hekimlerinin önerdiği aralıklarla yaptırmalıdır.

Görmeyi günlük hayatta desteklemek

• Evde, özellikle merdivenlerde ve gece tuvalete giden yolda aydınlatmayı artırın.
• Gözlüklerinizi temiz tutun ve kolay bulunacak bir yerde saklayın.
• İlaç kutularını okumakta zorlanıyorsanız büyüteç kullanın ya da bir yakınınızdan yardım isteyin.

Evde düşmeleri önlemeye yönelik öneriler Evde Güvenli Yaşam İçin Bir Rehber yazısındadır. Göz damlaları da ilaçtır. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman göz hekimine başvurmalı?

• Görmeniz yavaş yavaş bulanıklaşıyorsa, okumakta ya da gece araba kullanmakta zorlanıyorsanız
• Düz çizgiler eğri görünüyorsa ya da görmenizin ortasında bir leke varsa (en kısa sürede)
• Diyabetiniz varsa ve göz dibi muayeneniz aksadıysa
• Ailenizde glokom varsa