Yalnızlık ve Sosyal Yalıtılmışlık

Dünyada her altı kişiden biri yalnızlık yaşıyor; ileri yaşta sosyal yalıtılmışlık ve yalnızlık yaklaşık her dört kişiden birini etkiler (DSÖ verisi).

Yalnızlık çoğu zaman bir kişilik özelliği ya da ileri yaşın kaçınılmaz bir parçası gibi görülür. Oysa sağlığı etkileyen ve değiştirilebilen bir durumdur.

Yalnız olmak ile yalnız hissetmek

Sosyal yalıtılmışlık, kişinin başkalarıyla temasının az olmasıdır: kimseyle görüşmeden geçen günler, ziyaret edilmeyen bir ev. Yalnızlık ise kişinin istediği yakınlık ile yaşadığı yakınlık arasındaki farkın verdiği acı duygusudur.

İkisi her zaman birlikte olmaz. Tek başına yaşayan biri kendini yalnız hissetmeyebilir; kalabalık bir ailenin içinde yaşayan biri ise derin bir yalnızlık yaşayabilir. İkisi de sağlığı etkiler.

Sağlığa etkisi

Sosyal yalıtılmışlık ve yalnızlık, ölüm riskinin artmasıyla ilişkilidir (Holt-Lunstad ve ark. meta-analizi, 2015). Sosyal yalıtılmışlık demans için değiştirilebilir risk etkenlerinden biridir (Lancet Demans Komisyonu raporuna göre). Yalnızlık depresyonla da iç içedir; ikisi birbirini besleyebilir.

İleri yaşta neden artar?

• Emeklilik ve iş çevresinin kaybı
• Eşin, arkadaşların ve akranların kaybı
• Çocukların başka şehirlerde ya da ülkelerde yaşaması
• İşitme ve görme kaybı yüzünden sohbetlerden çekilmek
• Yürüme güçlüğü, düşme korkusu ve ulaşım sorunları
• Gelirin azalması
• Bir yakına bakım verirken kendine vakit kalmaması
• Yeni bir eve ya da şehre taşınmak

Kendiniz için yapabilecekleriniz

• İşitme ya da görme sorununuz varsa bunun için destek alın; iyi duymak ve görmek, sohbete ve sosyal hayata katılmayı kolaylaştırır.
• Haftada en az bir kez düzenli bir buluşma belirleyin: bir akraba, komşu ya da arkadaşla aynı gün, aynı saatte.
• Halk eğitim merkezlerinin kursları, belediyelerin ileri yaştakilere yönelik etkinlikleri, dernekler ve ibadet yerlerinin toplulukları yeni tanışıklıklar için fırsattır.
• Gönüllü bir işte yer almak hem insanlarla bağ kurar hem de gün içinde bir amaç sağlar.
• Telefonla görüntülü görüşmeyi öğrenin; uzakta yaşayan yakınlarla bağı güçlendirir.
• Yürüyüş grupları gibi hareketle birleşen etkinlikler hem kasları hem sosyal bağları korur.

Yakınlar için

• Düzenli ve öngörülebilir temas önemlidir; her gün kısa bir telefon görüşmesi bile fark yaratabilir.
• Birlikte yapılacak bir iş bulun: pazar alışverişi, yemek yapmak, fotoğraflara bakmak.
• İşitme cihazını ya da gözlüğü kullanmasını destekleyin.
• Yakınınızı korumak isterken onun yerine her şeyi yapmak, dışarı çıkma ve insanlarla karşılaşma fırsatlarını azaltabilir.
• İsteksizlik, uyku ve iştah değişikliği ya da umutsuzluk fark ederseniz bunun depresyon olabileceğini düşünün ve hekime başvurmasını destekleyin.

Dolandırıcılığa karşı dikkat

Yalnız yaşayan ileri yaştaki kişiler, kendini polis, savcı, banka çalışanı ya da bir yakın gibi tanıtan telefon dolandırıcılarının hedefi olabilir. Resmi kurumlar telefonla para, altın ya da şifre istemez. Parayla ilgili bir telefon aldığınızda görüşmeyi kapatın ve bir yakınınıza danışın; şüpheli durumda 112’yi arayabilirsiniz.

Nereden destek alınabilir?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlükleri ve belediyeler, ileri yaştakilere yönelik gündüz hizmetleri, sosyal etkinlikler ve evde destek hizmetleri sunabilir; hizmetler ilden ile değişir. İleri yaştaki bir kişinin ihmal edildiğinden ya da istismara uğradığından şüpheleniyorsanız ALO 183 hattını arayabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

İki haftadan uzun süren isteksizlik, umutsuzluk, hiçbir şeyden zevk alamama, uyku ve iştah değişiklikleri depresyonun işareti olabilir; bu durumda hekiminize başvurun. Depresyon ileri yaşta da tedavi edilebilir.