Yalnızlık ve Sosyal Yalıtılmışlık

Dünya Sağlık Örgütü’nün Sosyal Bağlantı Komisyonu’nun 2025 raporuna göre dünyada her altı kişiden biri yalnızlık yaşıyor ve yalnızlık her yıl 871 binden fazla ölümle ilişkilendiriliyor. Dünya Sağlık Örgütü, sosyal yalıtılmışlık ve yalnızlığın ileri yaştaki kişilerin yaklaşık dörtte birini etkilediğini belirtir.

Yalnızlık çoğu zaman bir kişilik özelliği ya da kaçınılmaz bir yaşlılık hali gibi görülür. Oysa sağlığı etkileyen ve değiştirilebilen bir durumdur.

Yalnız olmak ile yalnız hissetmek

Sosyal yalıtılmışlık, kişinin başkalarıyla temasının az olmasıdır: kimseyle görüşmeden geçen günler, ziyaret edilmeyen bir ev. Yalnızlık ise kişinin istediği yakınlık ile yaşadığı yakınlık arasındaki farkın verdiği acı duygusudur.

İkisi her zaman birlikte olmaz. Tek başına yaşayan biri kendini yalnız hissetmeyebilir; kalabalık bir ailenin içinde yaşayan biri ise derin bir yalnızlık yaşayabilir. İkisi de sağlığı etkiler.

Sağlığa etkisi

Çok sayıda çalışmayı birleştiren bir meta-analizde sosyal yalıtılmışlık, yalnızlık ve tek başına yaşamak, ölüm olasılığında sırasıyla ortalama yüzde 29, yüzde 26 ve yüzde 32 artışla ilişkili bulunmuştur. Lancet Demans Komisyonu, sosyal yalıtılmışlığı demans için değiştirilebilir risk etkenleri arasında sayar. Yalnızlık depresyonla da iç içedir; ikisi birbirini besleyebilir.

İleri yaşta neden artar?

• Emeklilik ve iş çevresinin kaybı
• Eşin, arkadaşların ve akranların kaybı
• Çocukların başka şehirlerde ya da ülkelerde yaşaması
• İşitme ve görme kaybı yüzünden sohbetlerden çekilmek
• Yürüme güçlüğü, düşme korkusu ve ulaşım sorunları
• Gelirin azalması
• Bir yakına bakım verirken kendine vakit kalmaması
• Yeni bir eve ya da şehre taşınmak

Kendiniz için yapabilecekleriniz

• İşitme ya da görme sorununuz varsa önce onu ele alın; iyi duymak ve görmek sosyal hayatın ön koşuludur.
• Haftada en az bir kez düzenli bir buluşma belirleyin: bir akraba, komşu ya da arkadaşla aynı gün, aynı saatte.
• Halk eğitim merkezlerinin kursları, belediyelerin yaşlılara yönelik etkinlikleri, dernekler ve ibadet yerlerinin toplulukları yeni tanışıklıklar için fırsattır.
• Gönüllü bir işte yer almak hem insanlarla bağ kurar hem de gün içinde bir amaç sağlar.
• Telefonla görüntülü görüşmeyi öğrenin; uzakta yaşayan yakınlarla bağı güçlendirir.
• Yürüyüş grupları gibi hareketle birleşen etkinlikler hem kasları hem sosyal bağları korur.

Yakınlar için

• Düzenli ve öngörülebilir temas önemlidir; her gün kısa bir telefon görüşmesi bile fark yaratabilir.
• Birlikte yapılacak bir iş bulun: pazar alışverişi, yemek yapmak, fotoğraflara bakmak.
• İşitme cihazını ya da gözlüğü kullanmasını destekleyin.
• Yakınınızı korumak isterken onun yerine her şeyi yapmak, dışarı çıkma ve insanlarla karşılaşma fırsatlarını azaltabilir.
• İsteksizlik, uyku ve iştah değişikliği ya da umutsuzluk fark ederseniz bunun depresyon olabileceğini düşünün ve hekime başvurmasını destekleyin.

Dolandırıcılığa karşı dikkat

Yalnız yaşayan ileri yaştaki kişiler, kendini polis, savcı, banka çalışanı ya da bir yakın gibi tanıtan telefon dolandırıcılarının hedefi olabilir. Resmi kurumlar telefonla para, altın ya da şifre istemez. Parayla ilgili bir telefon aldığınızda görüşmeyi kapatın ve bir yakınınıza danışın; şüpheli durumda 112’yi arayabilirsiniz.

Nereden destek alınabilir?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlükleri ve belediyeler, yaşlılara yönelik gündüz hizmetleri, sosyal etkinlikler ve evde destek hizmetleri sunabilir; hizmetler ilden ile değişir. Yaşlı bir kişinin ihmal edildiğinden ya da istismara uğradığından şüpheleniyorsanız ALO 183 hattını arayabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

İki haftadan uzun süren isteksizlik, umutsuzluk, hiçbir şeyden zevk alamama, uyku ve iştah değişiklikleri depresyonun işareti olabilir; bu durumda hekiminize başvurun. Depresyon ileri yaşta da tedavi edilebilir.