Kan Sulandırıcı Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

“Kan sulandırıcı”, halk arasında pıhtılaşmayı önleyen ilaçlara verilen addır. Bu ilaçlar kanı gerçekte sulandırmaz; pıhtı oluşumunu yavaşlatır. Atriyal fibrilasyon denen ritim bozukluğunda inmeyi önlemek, bacak ve akciğer damarlarındaki pıhtıyı tedavi etmek ve bazı kalp kapağı sorunlarında kullanılır.

Bu ilaçların iki ana grubu vardır. Varfarinin dozu, INR adı verilen kan testiyle ayarlanır. Apiksaban, rivaroksaban, edoksaban ve dabigatran gibi yeni ilaçlarda düzenli INR testi gerekmez, ama böbrek işlevi izlenir. Aspirin ve klopidogrel gibi kan pulcuklarını (trombosit) etkileyen ilaçlara da halk arasında kan sulandırıcı denir; kanama riskiyle ilgili önerilerin çoğu onlar için de geçerlidir.

İleri yaşta kan sulandırıcı kullanılabilir mi?

İleri yaş ya da düşme riski, kan sulandırıcı kullanmamak için tek başına bir neden değildir. Hekiminiz kararı, inme riskinizi ve kanama riskinizi birlikte değerlendirerek verir. İlacın hâlâ gerekli olup olmadığı ve böbrek işlevleriniz en az yılda bir gözden geçirilir (NICE önerisi).

Kanama belirtileri

Ciddi kanamanın belirtileri şunlar olabilir (NHS hasta bilgisi):

• İdrarda ya da dışkıda kan; siyah, katran gibi dışkı
• Açıklanamayan morluklar ya da burun kanamaları
• Kan tükürme ya da kan kusma
• Ani ve şiddetli baş ağrısıyla birlikte kafa karışıklığı, konuşma bozukluğu, kol ya da bacakta güçsüzlük veya bulantı-kusma; bunlar beyin kanamasının işareti olabilir

Başınızı çarptıysanız

Kan sulandırıcı kullanan kişi düşüp başını çarptıysa, kendini iyi hissetse bile aynı gün hekime başvurmalıdır. Başka bir belirti olmasa da beyin tomografisi gerekebilir (NICE önerisi); hangi tetkikin gerektiğine muayene eden hekim karar verir.

Başka ilaçlar, takviyeler ve besinler

• İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi romatizma ilaçlarını hekiminize sormadan kullanmayın; kan sulandırıcıyla birlikte mide kanaması riskini artırırlar. Ayrıntılar Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak yazısındadır.
• Antibiyotik dahil yeni bir ilaç başlanırken kan sulandırıcı kullandığınızı hekiminize ve eczacınıza söyleyin.
• Bitkisel ürün ve besin takviyelerine başlamadan önce eczacınıza danışın.

Varfarin kullanıyorsanız (NHS hasta bilgisi):

• Sarı kantaron (St John’s wort) ve K vitamini takviyesi kullanmayın.
• Turna yemişi (cranberry) suyu ve turna yemişi ürünleri ile greyfurt suyu tüketmeyin.
• Fazla alkolden kaçının.
• Ispanak ve brokoli gibi K vitamini yönünden zengin yeşil yapraklı sebzeleri yiyebilirsiniz; ama beslenmenizde büyük bir değişiklik yapmadan önce hekiminize danışın.

Kan sulandırıcımı almayı unuttum; ne yapmalıyım?

Unutulan dozda ne yapılacağı ilaca göre değişir. Varfarin dozunu aynı gün hatırlarsanız hemen alın; ertesi gün hatırlarsanız unutulan dozu atlayıp o günün dozunu alın. Unutulan dozu telafi etmek için iki doz birden almayın.

Öteki kan sulandırıcılarda kural ilaca ve doz düzenine göre farklıdır. Kendi ilacınız için ne yapacağınızı hekiminize ya da eczacınıza önceden sorun ve kullanma talimatını saklayın. Dozu sık unutuyorsanız telefon hatırlatıcısı kurun. Bölmeli ilaç kutusu kullanmak istiyorsanız önce eczacınıza sorun: dabigatran gibi bazı ilaçlar nemden korunmak için kendi ambalajında saklanmalıdır.

Diş tedavisi, ameliyat ve işlemler

Diş çekimi, ameliyat, endoskopi gibi işlemlerden önce kan sulandırıcıyı kendi başınıza bırakmayın. Kullandığınızı hekiminize ve diş hekiminize söyleyin. İlaca ara verilip verilmeyeceğine, işlemi yapacak hekim ile ilacı yazan hekim birlikte karar verir. Bazı işlemler ilaca ara vermeden yapılabilir.

Kan sulandırıcı kullandığınızı ve ilacın adını yazan bir notu cüzdanınızda taşıyın.

Düzenli kontrol

Varfarin kullananlarda INR testi başlangıçta sık yapılır; doz oturduktan sonra aralıklar uzar. Kontrol takvimini hekiminiz belirler. Yeni ilaçları kullananlarda böbrek işlevi düzenli izlenir, çünkü doz buna göre ayarlanabilir.

Kan sulandırıcıyı kendi başınıza bırakmayın; bırakmak inme ya da pıhtı riskini artırabilir. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Açıklanamayan morluklar, sık ya da uzun süren burun ve diş eti kanaması
• İdrarda kan
• Dozu birkaç kez unuttuysanız
• Yeni bir ilaç ya da takviye başlandıysa

Yanlışlıkla fazla doz aldıysanız 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni ya da hekiminizi arayın.