Kan Sulandırıcı Kullanırken Nelere Dikkat Edilmeli?

“Kan sulandırıcı”, halk arasında pıhtılaşmayı önleyen ilaçlara verilen addır. Bu ilaçlar kanı gerçekte sulandırmaz; pıhtı oluşumunu yavaşlatır. Atriyal fibrilasyon denen ritim bozukluğunda inmeyi önlemek, bacak ve akciğer damarlarındaki pıhtıyı tedavi etmek ve bazı kalp kapağı sorunlarında kullanılır.

Bu ilaçların iki ana grubu vardır. Varfarinin dozu, INR adı verilen kan testiyle ayarlanır. Apiksaban, rivaroksaban, edoksaban ve dabigatran gibi yeni ilaçlarda düzenli INR testi gerekmez, ama böbrek işlevi izlenir. Aspirin ve klopidogrel gibi kan pulcuklarını (trombosit) etkileyen ilaçlara da halk arasında kan sulandırıcı denir; kanama riskiyle ilgili önerilerin çoğu onlar için de geçerlidir.

Yaş ya da düşme riski tek başına engel değildir

İngiltere’nin atriyal fibrilasyon kılavuzu (NICE NG196), kan sulandırıcının yalnızca kişinin yaşı ya da düşme riski nedeniyle esirgenmemesini önerir. Karar, inme riski ile kanama riski birlikte değerlendirilerek verilir. Kılavuz, ilacın gerekliliğinin ve böbrek işlevinin en az yılda bir gözden geçirilmesini önerir.

Kanama belirtileri

İngiltere Ulusal Sağlık Servisi’ne (NHS) göre ciddi kanamanın belirtileri şunlar olabilir:

• İdrarda ya da dışkıda kan; siyah, katran gibi dışkı
• Açıklanamayan morluklar ya da burun kanamaları
• Kan tükürme ya da kan kusma
• Ani ve şiddetli baş ağrısıyla birlikte kafa karışıklığı, konuşma bozukluğu, kol ya da bacakta güçsüzlük veya bulantı-kusma; bunlar beyin kanamasının işareti olabilir

Başınızı çarptıysanız

Kan sulandırıcı kullanan kişi düşüp başını çarptıysa, kendini iyi hissetse bile aynı gün değerlendirilmelidir. İngiltere’nin kafa travması kılavuzu (NICE NG232), kan sulandırıcı kullanan kişilerde başka bir bulgu olmasa da çarpmadan sonraki 8 saat içinde beyin tomografisi çekilmesinin düşünülmesini önerir.

Başka ilaçlar, takviyeler ve besinler

• İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi romatizma ilaçlarını hekiminize sormadan kullanmayın; kan sulandırıcıyla birlikte mide kanaması riskini artırırlar. Ayrıntılar Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak yazısındadır.
• Antibiyotik dahil yeni bir ilaç başlanırken kan sulandırıcı kullandığınızı hekiminize ve eczacınıza söyleyin.
• Bitkisel ürün ve besin takviyelerine başlamadan önce eczacınıza danışın.

Varfarin kullananlar için NHS’nin önerileri:

• Sarı kantaron (St John’s wort) ve K vitamini takviyesi kullanmayın.
• Kızılcık suyu ve kızılcık ürünleri ile greyfurt suyu tüketmeyin.
• Fazla alkolden kaçının.
• Ispanak ve brokoli gibi K vitamini yönünden zengin yeşil yapraklı sebzeleri yiyebilirsiniz; ama beslenmenizde büyük bir değişiklik yapmadan önce hekiminize danışın.

Dozu unutursanız

Unutulan dozda ne yapılacağı ilaca göre değişir. NHS varfarin için şunu önerir: aynı gün hatırlarsanız hemen alın; ertesi gün hatırlarsanız unutulan dozu atlayıp o günün dozunu alın. Unutulan dozu telafi etmek için iki doz birden almayın.

Öteki kan sulandırıcılarda kural ilaca ve doz düzenine göre farklıdır. Kendi ilacınız için ne yapacağınızı hekiminize ya da eczacınıza önceden sorun ve kullanma talimatını saklayın. Dozu sık unutuyorsanız haftalık ilaç kutusu ya da telefon hatırlatıcısı kullanın.

Diş tedavisi, ameliyat ve işlemler

Diş çekimi, ameliyat, endoskopi gibi işlemlerden önce kan sulandırıcıyı kendi başınıza bırakmayın. Kullandığınızı hekiminize ve diş hekiminize söyleyin. İlaca ara verilip verilmeyeceğine, işlemi yapacak hekim ile ilacı yazan hekim birlikte karar verir. Bazı işlemler ilaca ara vermeden yapılabilir.

Kan sulandırıcı kullandığınızı ve ilacın adını yazan bir notu cüzdanınızda taşıyın.

Düzenli kontrol

Varfarin kullananlarda INR testi başlangıçta sık yapılır; doz oturduktan sonra aralıklar uzar. Kontrol takvimini hekiminiz belirler. Yeni ilaçları kullananlarda böbrek işlevi düzenli izlenir, çünkü doz buna göre ayarlanabilir.

Kan sulandırıcıyı kendi başınıza bırakmayın; bırakmak inme ya da pıhtı riskini artırabilir. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Açıklanamayan morluklar, sık ya da uzun süren burun ve diş eti kanaması
• İdrarda kan
• Dozu birkaç kez unuttuysanız
• Yeni bir ilaç ya da takviye başlandıysa

Yanlışlıkla fazla doz aldıysanız 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni ya da hekiminizi arayın.