İnme Belirtileri: Dakikalar Önemli

İnme, beyne giden kan akımının bir pıhtıyla aniden kesilmesi ya da beyindeki bir damarın kanaması sonucu beyin hücrelerinin zarar görmesidir. Belirtiler aniden başlar. İnmede kullanılan tedavilerin etkisi zaman geçtikçe azaldığı için, inmeden şüphelenildiğinde beklemeden 112’yi aramak gerekir.

Belirtileri tanımak: yüz, kol, konuşma, zaman

Hekimler hastane dışında inmeyi tanımak için kısa bir test kullanır. Evde de uygulanabilir:

• Yüz — Kişiden gülümsemesini isteyin. Yüzün bir yarısı düşük mü, ağzı bir yana kayıyor mu?
• Kol — İki kolunu öne doğru kaldırmasını isteyin. Bir kol aşağı düşüyor ya da hiç kalkmıyor mu?
• Konuşma — Basit bir cümleyi tekrarlamasını isteyin. Konuşması peltek ya da anlaşılmaz mı, kelimeleri bulmakta zorlanıyor mu?
• Zaman — Bunlardan biri varsa zaman kaybetmeden 112’yi arayın ve belirtilerin başladığı saati not edin.

İnme başka belirtilerle de başlayabilir: bir ya da iki gözde ani görme kaybı ya da çift görme, ani baş dönmesi ve dengesizlik, yürüyememe, vücudun bir yarısında ani uyuşma ve daha önce hiç yaşanmamış kadar şiddetli, ani başlayan baş ağrısı.

Neden dakikalar önemli?

İnmelerin çoğu bir pıhtıyla olur. Pıhtıyı eriten ilaç tedavisi, belirtilerin başlangıcından sonraki 4,5 saat içinde verilebilir. Uygun hastalarda pıhtının bir kateterle çıkarılması, ilk 6 saat içinde, bazı hastalarda daha geç de yapılabilir. Bu tedaviler, beyin görüntülemesiyle kanama olmadığı gösterildikten sonra ve donanımlı merkezlerde uygulanır. Bu süreler bir bekleme payı değildir: tedavi ne kadar erken verilirse o kadar etkilidir; hastaneye varış ve görüntüleme de bu süreden yer.

Beklenen her dakika, beyin dokusunun bir kısmının daha kaybedilmesi demektir. Bu yüzden belirtilerin başladığı saat çok değerlidir. Kişi uyandığında belirtiler fark edildiyse, en son sağlıklı görüldüğü saati söyleyin.

Belirtiler geçtiyse: geçici inme

Belirtiler bazen dakikalar içinde tamamen geçer. Buna geçici iskemik atak (geçici inme) denir. Geçmiş olması rahatlamak için bir neden değildir; geçici inme, yakında olabilecek büyük bir inmenin habercisi olabilir.

İngiltere’nin ulusal kılavuzu, geçici inme geçiren kişinin belirtilerin başlangıcından sonraki 24 saat içinde uzman tarafından görülmesini önerir. Belirtiler geçmiş olsa bile ertesi günü beklemeyin; 112’yi arayın ya da hemen acil servise başvurun.

112’yi aradıktan sonra

• Kişiyi güvenli bir yere oturtun; kusuyorsa ya da bilinci bulanıksa yan yatırın.
• Yiyecek, içecek ya da ilaç vermeyin. Yutma bozulmuş olabilir. İnmenin pıhtı mı kanama mı olduğu ancak görüntülemeyle anlaşılır; bu yüzden aspirin de vermeyin.
• Belirtilerin başladığı saati, kişinin hastalıklarını ve kullandığı ilaçları not edin. Kan sulandırıcı ve şeker ilaçları özellikle önemlidir; ilaç listesini ya da kutularını ekibe verin.
• Kişiyi kendi aracınızla götürmeye çalışmak yerine ambulansı bekleyin; ekip yolda müdahale edebilir ve kişiyi inme tedavisi yapılabilen bir hastaneye yönlendirebilir.

İnmeye benzeyen durumlar

Kan şekerinin düşmesi de konuşma bozukluğu, kafa karışıklığı ya da bir tarafta güçsüzlük yapabilir. Bu yüzden ani nörolojik belirtilerde şeker ölçülür. Evde bu ayrımı yapmaya çalışmayın; belirtiler inmeye benziyorsa 112’yi arayın. Şeker düşmesinin belirtileri ve ne yapılacağı Şeker Düşmesi yazısındadır.

İnmeyi önlemek

Yüksek tansiyon inme için önemli bir risk etkenidir; düzenli ölçüm ve tedavi riski azaltır. Tansiyonun evde nasıl doğru ölçüleceği Evde Tansiyon Ölçümü yazısındadır.

Düzensiz kalp ritmi (atriyal fibrilasyon), diyabet, yüksek kolesterol, sigara ve hareketsizlik de riski artırır. Atriyal fibrilasyonu olan birçok kişide inmeyi önlemek için kan sulandırıcı tedavi gerekir. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Daha önce inme ya da geçici inme geçirdiyseniz, tansiyonunuz yüksekse ya da düzensiz çarpıntınız varsa, risk etkenlerinizin kontrolü için düzenli olarak hekiminize gidin.