Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak

Ağrı; hareketi, uykuyu ve ruh halini etkiler. Tedavi edilmeyen ağrı kişiyi hareketsizliğe iter, hareketsizlik de kas kaybını ve düşme riskini artırır. Ağrının tedavisi bu yüzden önemlidir.

İleri yaşta ise böbrek ve karaciğerin ilaçları vücuttan atması yavaşlar, birlikte kullanılan ilaçların sayısı artar. Genç bir kişide sorun çıkarmayan bir ağrı kesici, ileri yaştaki kişide mide kanamasına, böbrek hasarına ya da düşmeye yol açabilir.

Parasetamol

Parasetamol hafif ve orta ağrıda sık kullanılır ve mide kanaması yapmaz. Önerilen dozda güvenlidir; fazlası karaciğere zarar verir. Kireçlenme ağrısında ise İngiltere’nin kılavuzu (NICE NG226), parasetamolün yararına dair güçlü kanıt olmadığını belirtir ve rutin olarak önermez.

Soğuk algınlığı ve grip ilaçlarının birçoğu da parasetamol içerir. Aynı gün hem parasetamol hem grip ilacı almak, fark etmeden fazla doz almanıza yol açabilir. Kutudaki etken maddeyi okuyun ya da eczacınıza sorun. Karaciğer hastalığı olanlar ve düzenli alkol kullananlar parasetamolü hekime danışarak kullanmalıdır.

Romatizma ilaçları (NSAİİ)

İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi ilaçlar hem ağrıyı hem iltihabı azaltır. Bu gruba steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar (NSAİİ) denir. Birçoğu reçetesiz satılır.

Amerikan Geriatri Derneği’nin ileri yaşta dikkat gerektiren ilaçlar listesi (Beers ölçütleri, 2023), bu ilaçların uzun süreli kullanımından kaçınılmasını önerir. Başka seçenekler işe yaramadığında ve kişi mide koruyucu kullanabildiğinde istisna tanır. Başlıca riskler:

• Mide ve bağırsak kanaması. Risk 75 yaş üstünde ve kortizon, kan sulandırıcı ya da kan pıhtılaşmasını önleyen aspirin benzeri ilaç kullananlarda daha yüksektir.
• Böbrek hasarı. İleri böbrek yetmezliğinde bu ilaçlardan kaçınılır.
• Tansiyonun yükselmesi.
• Kalp yetmezliği olanlarda vücutta su tutulması ve yakınmaların kötüleşmesi.

Ağrılı eklemin üzerine sürülen jel ve kremler daha güvenli bir seçenektir. NICE NG226, diz kireçlenmesinde bu jel ve kremlerin önerilmesini tavsiye eder. Ağızdan alınan ilaç gerekiyorsa en düşük dozda, en kısa süre ve mide koruyucuyla birlikte kullanılmasını önerir.

Aynı anda iki farklı romatizma ilacı almayın. Reçeteli ilacınızın yanına reçetesiz bir ağrı kesici eklemeden önce eczacınıza sorun.

Kas gevşeticiler

Bel ve boyun ağrısında sık reçete edilen kas gevşeticiler ileri yaşta uyku hali, ağız kuruluğu ve kafa karışıklığı yapabilir ve kırık riskini artırır. Beers ölçütleri bu ilaçlardan kaçınılmasını önerir. İleri yaştaki kişilerin tolere edebildiği dozlarda etkinliklerinin de şüpheli olduğunu belirtir. Bir kas gevşetici kullanıyorsanız hâlâ gerekli olup olmadığını hekiminize sorun.

Güçlü ağrı kesiciler (opioidler)

Tramadol, kodein ve morfin gibi ilaçlar kanser ağrısında ve ameliyat sonrası gibi şiddetli ağrılarda gerekli olabilir. İleri yaşta başlıca yan etkileri uyku hali, baş dönmesi, kafa karışıklığı, kabızlık ve düşmedir.

Beers ölçütleri bu ilaçlarla ilgili şu uyarıları yapar:

• Uyku ilacı ya da sakinleştirici (benzodiazepin) ile birlikte kullanılmamalıdır; aşırı doz ve ağır yan etki riski artar.
• Sinir ağrısında kullanılan gabapentin ve pregabalin ile birlikte kullanım, solunumun baskılanmasına kadar varabilen ağır uyku haline yol açabilir.
• Deliryum geçirmiş ya da deliryum riski yüksek kişilerde kafa karışıklığını başlatabilir ya da kötüleştirebilir.
• Tramadol kandaki sodyumu düşürebilir.

Bu ilaçlar kabızlığa çok sık yol açar; hekiminiz birlikte bir laksatif önerebilir. Ayrıntılar Kabızlık yazısındadır. Uzun süre kullanılan güçlü bir ağrı kesiciyi kendi başınıza bırakmayın; bırakmak gerekiyorsa doz hekimle azaltılır.

İlaçları çocukların ve kafa karışıklığı olan kişilerin ulaşamayacağı bir yerde saklayın. Yanlışlıkla fazla ilaç alındıysa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.

İlaç dışı yaklaşımlar

NICE NG226, kireçlenmede egzersizi ve gerekiyorsa kilo vermeyi tedavinin temeli olarak tanımlar. Kişiye uygun kas güçlendirme ve hareket programı ağrıyı azaltabilir ve hareketi kolaylaştırır. Güvenli başlangıç için Fiziksel Aktivite rehberine bakabilirsiniz.

Ağrınızı hekiminize anlatırken yerini, ne zaman başladığını, neyle arttığını ve uykunuzu ve günlük işlerinizi nasıl etkilediğini söyleyin. Reçetesiz olanlar ve bitkisel ürünler dahil, kullandığınız bütün ağrı kesicileri listeye yazın.

Demansla yaşayan kişide ağrı

Demansla yaşayan kişi ağrısını sözle anlatamayabilir. Huzursuzluk, bağırma, yüz buruşturma, bir yerini korumak, hareket etmek istememek, yemek yememe ya da uyku bozukluğu ağrının işareti olabilir. NICE’ın demans kılavuzu, davranışı değişen kişide önce ağrı gibi tedavi edilebilir nedenlerin araştırılmasını önerir. Bu işaretleri hekime söyleyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ağrınız ilaca rağmen uykunuzu ve günlük işlerinizi engelliyorsa
• Romatizma ilacı kullanırken mide ağrısı, bacaklarda şişlik ya da idrarda azalma olursa
• Güçlü ağrı kesici kullanırken uyku hali, baş dönmesi, düşme ya da kabızlık olursa
• Birkaç günden uzun süre reçetesiz ağrı kesici almanız gerekiyorsa

İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.