Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak

Ağrı; hareketi, uykuyu ve ruh halini etkiler. Tedavi edilmeyen ağrı kişiyi hareketsizliğe iter, hareketsizlik de kas kaybını ve düşme riskini artırır. Ağrının tedavisi bu yüzden önemlidir.

İleri yaşta ise böbrek ve karaciğerin ilaçları vücuttan atması yavaşlar, birlikte kullanılan ilaçların sayısı artar. Genç bir kişide sorun çıkarmayan bir ağrı kesici, ileri yaştaki kişide mide kanamasına, böbrek hasarına ya da düşmeye yol açabilir.

Parasetamol

Parasetamol hafif ve orta ağrıda sık kullanılır. Romatizma ilaçlarına göre mide için daha güvenli kabul edilir, ama risksiz değildir. İleri yaşta düzenli parasetamol kullananlarda mide-bağırsak kanaması ve ülser daha sık görülmüştür (Kaur ve ark. çalışması, 2025); uzun süreli kullanımı hekiminizle konuşun. Önerilen dozu aşmayın; fazlası karaciğere zarar verir. Kireçlenme ağrısında parasetamolün yararı azdır ve düzenli kullanım için önerilmez (NICE önerisi).

Soğuk algınlığı ve grip ilaçlarının birçoğu da parasetamol içerir. Aynı gün hem parasetamol hem grip ilacı almak, fark etmeden fazla doz almanıza yol açabilir. Kutudaki etken maddeyi okuyun ya da eczacınıza sorun. Karaciğer hastalığı olanlar ve düzenli alkol kullananlar parasetamolü hekime danışarak kullanmalıdır.

Romatizma ilaçları (NSAİİ)

İbuprofen, naproksen ve diklofenak gibi ilaçlar hem ağrıyı hem iltihabı azaltır. Bu gruba steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar (NSAİİ) denir. Birçoğu reçetesiz satılır.

İleri yaşta bu ilaçların uzun süreli kullanımından kaçınılır; başka seçenekler işe yaramadığında mide koruyucuyla birlikte kullanılabilir (Beers ölçütlerine göre). Başlıca riskler:

• Mide ve bağırsak kanaması. Risk 75 yaş üstünde ve kortizon, kan sulandırıcı ya da kan pıhtılaşmasını önleyen aspirin benzeri ilaç kullananlarda daha yüksektir.
• Böbrek hasarı. İleri böbrek yetmezliğinde bu ilaçlardan kaçınılır.
• Tansiyonun yükselmesi.
• Kalp yetmezliği olanlarda vücutta su tutulması ve yakınmaların kötüleşmesi.

Ağrılı eklemin üzerine sürülen jel ve kremler daha güvenli bir seçenektir ve diz kireçlenmesinde ilk seçenektir (NICE önerisi). Ağızdan alınan ilaç gerekiyorsa en düşük dozda, en kısa süre ve mide koruyucuyla birlikte kullanılır.

Aynı anda iki farklı romatizma ilacı almayın. Reçeteli ilacınızın yanına reçetesiz bir ağrı kesici eklemeden önce eczacınıza sorun.

Ağrı kesiciler böbreğe zarar verir mi?

Özellikle ağızdan alınan NSAİİ grubu ilaçlar böbreğe giden kan akımını azaltabilir. Böbrek hastalığı veya kalp yetmezliği varsa risk artar (Ulusal Böbrek Vakfı bilgisi). Susuz kalma ve bazı tansiyon ilaçlarıyla ya da idrar söktürücülerle birlikte kullanım da önemlidir; size uygun ağrı kesiciyi bütün ilaçlarınızı bilen hekim seçmelidir (NIDDK ilaç güvenliği bilgisi).

Kas gevşeticiler

Bel ve boyun ağrısında sık reçete edilen kas gevşeticiler ileri yaşta uyku hali, ağız kuruluğu ve kafa karışıklığı yapabilir ve kırık riskini artırır. İleri yaşta bu ilaçlardan kaçınılması önerilir; ileri yaştaki kişilerin kaldırabildiği dozlarda işe yarayıp yaramadıkları da şüphelidir (Beers ölçütlerine göre). Bir kas gevşetici kullanıyorsanız hâlâ gerekli olup olmadığını hekiminize sorun.

Güçlü ağrı kesiciler (opioidler)

Tramadol, kodein ve morfin gibi ilaçlar kanser ağrısında ve ameliyat sonrası gibi şiddetli ağrılarda gerekli olabilir. İleri yaşta başlıca yan etkileri uyku hali, baş dönmesi, kafa karışıklığı, kabızlık ve düşmedir.

Bu ilaçları kullanıyorsanız şunları bilin (Beers ölçütlerine göre):

• Uyku ilacı ya da sakinleştirici (benzodiazepin) ile birlikte kullanılmamalıdır; aşırı doz ve ağır yan etki riski artar.
• Sinir ağrısında kullanılan gabapentin ve pregabalin ile birlikte kullanım, solunumun baskılanmasına kadar varabilen ağır uyku haline yol açabilir.
• Deliryum geçirmiş ya da deliryum riski yüksek kişilerde kafa karışıklığını başlatabilir ya da kötüleştirebilir.
• Tramadol kandaki sodyumu düşürebilir.

Bu ilaçlar kabızlığa çok sık yol açar; hekiminiz birlikte bir laksatif önerebilir. Ayrıntılar Kabızlık yazısındadır. Uzun süre kullanılan güçlü bir ağrı kesiciyi kendi başınıza bırakmayın; bırakmak gerekiyorsa doz hekimle azaltılır.

İlaçları çocukların ve kafa karışıklığı olan kişilerin ulaşamayacağı bir yerde saklayın. Yanlışlıkla fazla ilaç alındıysa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.

İlaç dışı yaklaşımlar

Kireçlenmede tedavinin temeli egzersiz ve gerekiyorsa kilo vermektir (NICE kılavuzuna göre). Kişiye uygun kas güçlendirme ve hareket programı ağrıyı azaltabilir ve hareketi kolaylaştırır. Güvenli başlangıç için Fiziksel Aktivite rehberine bakabilirsiniz.

Ağrınızı hekiminize anlatırken yerini, ne zaman başladığını, neyle arttığını ve uykunuzu ve günlük işlerinizi nasıl etkilediğini söyleyin. Reçetesiz olanlar ve bitkisel ürünler dahil, kullandığınız bütün ağrı kesicileri listeye yazın. Birkaç gün boyunca yazmak için yazdırılabilir bir sayfa: Ağrı günlüğü.

Demansla yaşayan kişide ağrı

Demansla yaşayan kişi ağrısını sözle anlatamayabilir. Huzursuzluk, bağırma, yüz buruşturma, bir yerini korumak, hareket etmek istememek, yemek yememe ya da uyku bozukluğu ağrının işareti olabilir. Davranışı değişen kişide önce ağrı gibi tedavi edilebilir bir neden aranmalıdır (NICE önerisi). Bu işaretleri hekime söyleyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ağrınız ilaca rağmen uykunuzu ve günlük işlerinizi engelliyorsa
• Romatizma ilacı kullanırken mide ağrısı, bacaklarda şişlik ya da idrarda azalma olursa
• Güçlü ağrı kesici kullanırken uyku hali, baş dönmesi, düşme ya da kabızlık olursa
• Birkaç günden uzun süre reçetesiz ağrı kesici almanız gerekiyorsa

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.