Kanda Sodyum Düşüklüğü (Hiponatremi): Nedenleri ve Belirtileri

Sodyum, kanda ve vücut sıvılarında bulunan, sinirlerin ve kasların çalışması ve vücuttaki su dengesi için gerekli bir mineraldir. Kandaki sodyum düzeyi normalin altına düştüğünde buna sodyum düşüklüğü (hiponatremi) denir. Bu, vücuttaki su ile sodyum arasındaki dengenin bozulduğunu gösterir: ya vücutta sodyuma göre fazla su vardır ya da sodyum sudan daha fazla kaybedilmiştir. Bu yüzden düşük sodyum her zaman tuz eksikliği demek değildir (MedlinePlus hasta bilgisi).

Sodyum düşüklüğü ileri yaşta sıktır; yaşla birlikte sıklığı artar ve hastanede yatan ya da bakımevinde kalan ileri yaştaki kişilerde daha da sık görülür (Filippatos ve ark. derlemesi, 2017).

Kan tahlilinde ne zaman düşük sayılır?

Kanda sodyum için en sık kullanılan normal aralık yaklaşık 135–142 mmol/L’dir; 135’in altı genellikle düşük kabul edilir (Filippatos ve ark. derlemesi, 2017). Laboratuvarlar arasında küçük farklar olabilir. Sonucunuzun sizin için ne anlama geldiğini, ne kadar hızlı düştüğünü ve neden düştüğünü hekiminiz değerlendirir.

Belirtiler

Hafif ve yavaş gelişen düşüklük belirti vermeyebilir ya da kolayca yaşa bağlanan belirtilerle kendini gösterir:

• Halsizlik ve yorgunluk
• İştahsızlık, bulantı
• Baş ağrısı
• Kas krampları ve güçsüzlük
• Dengesizlik, yürümede bozulma ve düşmeler
• Dikkat ve hafıza sorunları, huzursuzluk ya da kafa karışıklığı

İleri yaşta hafif ve uzun süren sodyum düşüklüğü bile yürüme bozukluğu, düşme, dikkat sorunları ve kırıklarla ilişkilidir (Filippatos ve ark. derlemesi, 2017). Sodyum hızlı ve belirgin düştüğünde kusma, bilinç bulanıklığı, nöbet ve koma gelişebilir; bu durum hayati tehlike taşır (MedlinePlus hasta bilgisi).

İleri yaşta neden sık görülür?

Yaşla birlikte böbreklerin fazla suyu atma kapasitesi azalır ve suyu tutan hormonun kandaki düzeyi artar. Bu yüzden ileri yaştaki kişilerde sodyum, ek bir neden eklendiğinde kolayca düşer (Filippatos ve ark. derlemesi, 2017). Başlıca nedenler şunlardır:

• İlaçlar — İleri yaşta en sık nedenlerdendir. Özellikle tiyazid grubu idrar söktürücüler ve bazı antidepresanlar (SSRI, SNRI grubu ve mirtazapin) sodyumu düşürebilir. Karbamazepin ve okskarbazepin gibi bazı epilepsi ilaçları, bazı psikiyatri ilaçları ve steroid olmayan ağrı kesiciler de benzer etki yapabilir.
• Az yemek, çok su içmek — Tuzu ve proteini az, yalnız çay ve bisküvi gibi hafif yiyeceklerle beslenen, buna karşın çok sıvı içen ileri yaştaki kişilerde sodyum düşebilir.
• Kalp, böbrek ve karaciğer hastalıkları — Kalp yetmezliği, böbrek hastalıkları ve ilerlemiş karaciğer hastalığı vücutta su birikmesine yol açar.
• Sıvı kaybı — Kusma, ishal ve aşırı terleme.
• Suyu tutan hormonun fazla salgılanması — Akciğer hastalıkları, bazı kanserler ve beyinle ilgili bazı hastalıklarda görülebilir.
• Hormon eksiklikleri — Hipofiz ve böbreküstü bezi yetmezliği ileri yaşta gözden kaçabilen bir nedendir.

Kişide çoğu zaman birden fazla neden bir aradadır. Örneğin idrar söktürücü kullanan, az yiyen ve bol çay içen bir kişide sodyum kolayca düşebilir.

Tanı ve tedavi

Sodyum düşüklüğü kan tahliliyle anlaşılır. Nedenini bulmak için hekim kullandığınız ilaçları, ne kadar sıvı içtiğinizi, nasıl beslendiğinizi sorar ve muayene eder. Gerekirse idrar tahlili ve hormon tahlilleri gibi ek tetkikler ister (MedlinePlus hasta bilgisi).

Tedavi nedene göre değişir. Bazı durumlarda sıvı kısıtlanır, bazılarında ise sıvı ve tuz verilir. Bir ilaç sorumluysa hekim dozu azaltabilir ya da başka bir ilaca geçebilir. Ancak ileri yaşta sodyum düşüklüğünün çoğu zaman birden fazla nedeni olduğu için, iyi gelen bir ilacın gereksiz yere kesilmemesi de önemlidir (Filippatos ve ark. derlemesi, 2017). Bu kararları hekiminiz verir.

Belirgin düşüklük hastanede tedavi edilir. Sodyumun çok hızlı yükseltilmesi ciddi beyin hasarına yol açabileceği için düzeltme kontrollü ve yavaş yapılır.

Kendi başınıza tuz yemeye ya da su içmeyi azaltmaya başlamayın. Yanlış nedende yapılan bu değişiklik durumu kötüleştirebilir; örneğin kalp yetmezliğinde fazla tuz zararlıdır, sıvı kaybında ise su kısıtlamak tehlikelidir. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Risk taşıyorsanız

• İdrar söktürücü ya da antidepresan kullanıyorsanız, hekiminizin istediği kan tahlillerini aksatmayın.
• Yeni başlanan bir ilaçtan sonra halsizlik, dengesizlik, bulantı ya da kafa karışıklığı fark ederseniz hekiminize söyleyin.
• İştahınız azaldıysa ve yalnız çay, ekmek ya da bisküviyle besleniyorsanız bunu hekiminizle konuşun. Yeterli beslenme ve protein için öneriler Beslenme rehberindedir.
• Depresyon ilaçlarıyla ilgili diğer güvenlik bilgileri İleri Yaşta Depresyon, kalp yetmezliğinde tuz ve sıvı Kalp Yetmezliğiyle Yaşamak yazısındadır.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Kan tahlilinizde sodyumun düşük çıktığı söylendiyse
• Halsizlik, iştahsızlık, bulantı, kas krampları ya da dengesizlik yeni başladıysa
• Son zamanlarda düşmeler arttıysa
• İdrar söktürücü ya da antidepresan başladıktan sonra kendinizi iyi hissetmiyorsanız