İleri Yaşta Depresyon: Belirtiler ve Tedavi

Depresyon, haftalarca süren çökkünlük ya da eskiden keyif veren şeylere karşı ilgi kaybıyla giden bir hastalıktır. Her yaşta görülebilir. İleri yaşta çoğu zaman fark edilmez; belirtiler yaşa, yalnızlığa ya da başka hastalıklara bağlanır.

Kayıplar, hastalıklar ve yalnızlık ileri yaşta sık yaşanır ve üzüntü bunlara verilen doğal bir tepkidir. Depresyon ise yaş almanın olağan bir parçası değildir ve tedavi edilebilir. 70 yaş ve üstündeki erişkinlerin yaklaşık yüzde 15’i bir ruh sağlığı sorunuyla yaşar (DSÖ verisi).

İleri yaşta depresyonun belirtileri nelerdir?

Depresyonun iki temel belirtisi, günün çoğunda süren çökkünlük ve eskiden keyif veren şeylere karşı ilgi kaybıdır. Bunlara şu belirtiler eşlik edebilir:

• Yorgunluk, enerji azlığı
• Uykusuzluk ya da çok uyuma
• İştahsızlık, kilo kaybı
• Değersizlik ya da suçluluk duyguları
• Dikkatini toplamakta ve karar vermekte güçlük
• Hareketlerde ve konuşmada yavaşlama ya da huzursuzluk
• Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri

İleri yaştaki kişi kendini “üzgün” diye tanımlamayabilir. Depresyon daha çok yorgunluk, ağrı, uykusuzluk, iştahsızlık ya da unutkanlık yakınmalarıyla ortaya çıkabilir. Evden çıkmamak, telefonları açmamak ve kendi bakımını ihmal etmek de işaret olabilir. İleri yaşta depresyona kaygı da sık eşlik eder (NICE kılavuzuna göre).

Depresyon unutkanlıkla karışabilir mi?

Depresyon dikkati ve belleği etkileyebilir; kişi unutkan görünebilir. Bu yüzden unutkanlık yakınmasıyla gelen kişide depresyon da araştırılır. Depresyon tedavi edilince bellek yakınmaları azalabilir. Öte yandan demansın başlangıcında da depresyon görülebilir. Ayrımı hekim yapar; bellekteki değişiklikler Bilişsel Sağlık ve Demans rehberinde anlatılıyor.

Risk etkenleri

• Eşin ya da yakınların kaybı
• Uzun süren ağrı ve kronik hastalıklar
• İnme, Parkinson hastalığı ve kalp hastalığı
• İşitme ve görme kaybı
• Yalnızlık ve sosyal yalıtılmışlık
• Bazı ilaçlar ve alkol

Sosyal bağları sürdürmenin yolları Yalnızlık ve Sosyal Yalıtılmışlık yazısındadır.

Tedavi

Tedavi, sizin tercihleriniz de gözetilerek hekimle birlikte seçilir. Hafif depresyonda çoğu zaman önce ilaç dışı yollar denenir: bir uzmanın yol gösterdiği kendi kendine yardım programları, bilişsel davranışçı terapi gibi konuşma terapileri ve eğitmen eşliğinde grup egzersizi. Hafif depresyonda ilaca genellikle kişi isterse başlanır (NICE önerisi).

Daha ağır depresyonda konuşma terapisi, ilaç ya da ikisi birlikte kullanılır. Karar; depresyonun ağırlığına, kişinin önceki deneyimlerine ve tercihine göre hekimle birlikte verilir.

Depresyon ilacı kullanıyorsanız

• İlacın etkisi hemen başlamaz; işe yarayacaksa etkisi genellikle dört hafta içinde görülür (NICE kılavuzuna göre). İlk kontrol çoğu zaman iki hafta içinde yapılır.
• Tedavinin ilk haftalarında kendinizi daha kötü hissederseniz ya da kendinize zarar verme düşünceleri ortaya çıkarsa hekiminize hemen haber verin.
• İlacı aniden bırakmak, doz atlamak ya da eksik almak yoksunluk belirtilerine yol açabilir. İlacı bırakmak istediğinizde hekiminizle konuşun; ilaç genellikle doz basamak basamak azaltılarak bırakılır. Kendi başınıza bırakmayın.
• İleri yaşta depresyon ilaçları düşme ve kırık riskini artırabilir ve kandaki sodyumu düşürebilir (NICE kılavuzuna göre). Sodyum düşmesi riski idrar söktürücü kullananlarda daha yüksektir. Baş dönmesi, denge kaybı, halsizlik ya da yeni başlayan kafa karışıklığı fark ederseniz hekiminize söyleyin; sodyum düşüklüğünün belirtileri Sodyum Düşüklüğü yazısındadır.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Yakınlar için

Depresyondaki kişi yardım istemekte zorlanabilir. Bir değişiklik fark ederseniz yargılamadan konuşun ve birlikte hekime gitmeyi önerin.

Ölüm ya da kendine zarar verme düşüncelerini doğrudan sormaktan çekinmeyin; bu düşünceleri sormak onları artırmaz (Dazzi ve ark. derlemesi, 2014).

Risk varsa evde biriken ilaçları azaltmak koruyucudur; kişinin elindeki ilaç miktarını hekimle konuşarak sınırlayın (NICE önerisi).

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Çökkünlük ya da ilgi kaybı haftalardır sürüyorsa
• Uyku, iştah ya da enerji belirgin biçimde değiştiyse
• Kişi evden çıkmıyor, kendi bakımını ihmal ediyorsa
• Depresyon ilacı kullanırken yeni bir yakınma ortaya çıktıysa