Ağız, Diş ve Protez Bakımı

Ağız ve diş sağlığı ileri yaşta genel sağlığı doğrudan etkiler. Ağrıyan diş ya da uymayan protez yemek yemeyi zorlaştırır ve kilo kaybına yol açabilir. Ağızdaki mikroplar soluk borusuna kaçtığında zatürre riskini artırır. Ağrıyan bir diş, derdini anlatamayan demanslı bir kişide huzursuzluğun nedeni olabilir.

Günlük bakım

İngiltere’nin bakımevlerinde ağız sağlığı kılavuzu (NICE NG48), günlük ağız bakımının şunları içermesini önerir:

• Doğal dişlerin günde en az iki kez florürlü diş macunuyla fırçalanması
• Tam ya da bölümlü protezin her gün temizlenmesi: fırçalanması ve yemek artıklarından arındırılması
• Protezin geceleri çıkarılması
• Diş hekiminin önerdiği ağız bakım ürünlerinin her gün kullanılması

Bu öneriler bakımevleri için yazılmıştır, ama evde yaşayan ve bakım alan kişiler için de yol göstericidir.

Protez bakımı

• Protezi her gün, protez fırçası ve uygun bir temizleyiciyle fırçalayın; temizlerken lavabonun içine su doldurun ya da altına havlu serin ki düşerse kırılmasın.
• Geceleri çıkarın ve temiz bir kapta saklayın.
• Protezi çıkardığınızda diş etlerinizi ve dilinizi yumuşak bir fırçayla temizleyin.
• Protez vuruyor, sallanıyor ya da yara açıyorsa kendiniz düzeltmeye çalışmayın; diş hekiminize gidin. Kilo kaybından sonra protez bollaşabilir.

Ağız kuruluğu

Ağız kuruluğu ileri yaşta sık görülür ve çoğu zaman ilaçlara bağlıdır. Bazı alerji, idrar kaçırma, depresyon ilaçları ve idrar söktürücüler ağız kuruluğu yapabilir. Kuru ağızda diş çürüğü ve mantar enfeksiyonu kolaylaşır. Gün içinde yudum yudum su için ve ağız kuruluğunuzu hekiminize söyleyin; ilaçlarınızın gözden geçirilmesi gerekebilir. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Kortizonlu inhaler kullananlarda ağızda mantar enfeksiyonu görülebilir; bunun için öneriler İnhaler İlaçlarını Doğru Kullanmak yazısındadır.

Bakım verenler için

Kendi ağız bakımını yapamayan bir yakına bakıyorsanız:

• Dişlerini ya da protezini her gün, tercihen günde iki kez temizleyin.
• Kişi otururken ya da başı hafifçe öne eğikken çalışın; sıvıların soluk borusuna kaçmasını önler.
• Yemekten sonra ağızda yemek kalıp kalmadığını kontrol edin; yutma güçlüğü olanlarda bu özellikle önemlidir. Ayrıntılar Yutma Güçlüğü yazısındadır.
• Kişi ağız bakımını reddediyorsa zorlamayın; daha sonra, sakin bir anda yeniden deneyin.

NICE NG48, bakım verenlerin, derdini anlatamayan kişilerde tedavi edilmemiş diş ağrısının ya da ağız enfeksiyonunun davranışı ve genel sağlığı etkileyebileceğini bilmesini ister.

Düzenli diş hekimi kontrolü

Tüm dişleriniz çekilmiş olsa bile diş hekimine düzenli gidin. Diş hekimi protezin uyumunu, diş etlerini ve ağız içini kontrol eder.

Ne zaman hekime ya da diş hekimine başvurmalı?

İngiltere’nin kanser şüphesi kılavuzu (NICE NG12), şu durumlarda ağız kanseri açısından değerlendirme önerir:

• Ağız içinde üç haftadan uzun süren, nedeni açıklanamayan yara
• Dudakta ya da ağız içinde şişlik veya kitle
• Ağız içinde kırmızı ya da kırmızı-beyaz leke
• Boyunda geçmeyen, açıklanamayan şişlik

Bu belirtilerin çoğunun başka nedenleri vardır, ama beklemeden gösterilmelidir. Ayrıca diş ağrısı, diş etinde şişlik, protezin açtığı ve iyileşmeyen yara ya da çiğnemede zorlanma varsa diş hekimine gidin.