Kireçlenme ve Diz Ağrısı: Tedavide Neler İşe Yarar?

Kireçlenme (osteoartrit), eklem kıkırdağının ve çevresindeki dokuların zamanla yıpranmasıyla gelişir. En sık diz, kalça ve el eklemlerini etkiler. Hareketle artan ağrı, kısa süren sabah tutukluğu ve eklemde hareket kısıtlılığı yapar.

Tanı çoğu zaman yakınmalara ve muayeneye dayanarak konur (NICE kılavuzuna göre). Tedavinin temeli düzenli egzersiz, gerekiyorsa kilo vermek ve hastalığı doğru tanımaktır.

Diz kireçlenmesinde hangi egzersizler yapılabilir?

Kireçlenmesi olan herkese, ihtiyacına göre hazırlanmış bir egzersiz programı önerilir: eklemi saran kasları güçlendiren çalışmalar ve genel dayanıklılık egzersizleri (NICE önerisi). Bu egzersizler bir fizyoterapist gözetiminde de yapılabilir.

Egzersize başladığınızda eklem ağrınız bir süre artabilir. Başta biraz rahatsızlık verse de düzenli ve sürekli egzersiz eklem için yararlıdır. Bu yüzden ağrı biraz arttı diye egzersizi bırakmayın; ağrı çok artıyorsa programı fizyoterapistle birlikte hafifletin.

Diz için uygun hareketler arasında sandalyeden kalkıp oturma, oturarak dizi düzleştirme, bisiklet ve havuzda yürüme vardır. Güvenli başlangıç için Fiziksel Aktivite rehberine, evde yapılabilecek güç ve denge hareketleri için Evde Güç ve Denge Egzersizleri yazısına bakabilirsiniz.

Kilo

Fazla kilolu kişilerde kilo vermek diz ve kalçaya binen yükü azaltır ve egzersizle birlikte tedavinin temelidir. İleri yaşta kilo verirken kas kaybını önlemek için yeterli protein almak ve hareket etmek önemlidir; ayrıntılar Beslenme rehberindedir.

Yürüme yardımcıları ve dizlikler

Bacak eklemlerinde kireçlenmesi olanlarda baston gibi bir yürüme yardımcısı işe yarayabilir. Tabanlık, dizlik, bant ve atel ise eklemde belirgin bir dengesizlik ya da anormal yüklenme yoksa genellikle gerekmez. Bastonun doğru kullanımı Baston ve Yürüteç yazısındadır.

İlaçlar

• Diz kireçlenmesinde ilk seçenek, ağrılı eklemin üzerine sürülen romatizma ilacı jel ya da kremleridir.
• Ağızdan alınan romatizma ilaçları gerekirse en düşük dozda, en kısa süre ve mide koruyucuyla birlikte kullanılır.
• Parasetamolün ve zayıf opioidlerin kireçlenmede yararı azdır; düzenli kullanım için önerilmezler. Güçlü opioidlerin ise riskleri yararlarından fazladır.

İlaçlarla ilgili ayrıntılar Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak yazısındadır. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Yararı gösterilmemiş tedaviler

Şunlar kireçlenmede önerilmez (NICE önerisi):

• Glukozamin: yararına dair güçlü kanıt yoktur.
• Eklem içine hiyalüronik asit (“eklem sıvısı”) iğnesi
• Akupunktur ve kuru iğneleme
• Eklemi yıkama ya da temizleme amacıyla yapılan artroskopik ameliyat

Eklem içine kortizon iğnesi ise başka ilaçlar işe yaramadığında ya da egzersizi desteklemek için düşünülebilir. Bu iğnenin sağladığı rahatlama kısa sürelidir, genellikle 2–10 hafta sürer.

Protez ameliyatı ne zaman?

Diz, kalça ya da omuz kireçlenmesinde protez ameliyatı iki koşul birlikte varsa düşünülür (NICE önerisi). Birincisi, ağrı, tutukluk, işlev kaybı ya da ilerleyen şekil bozukluğunun yaşam kalitesini belirgin biçimde etkilemesidir. İkincisi, egzersiz, kilo verme ve ağrı tedavisi gibi ameliyatsız yöntemlerin yetersiz kalması ya da uygun olmamasıdır. Yaş, cinsiyet, sigara, eşlik eden hastalıklar ya da kilo, tek başına protez değerlendirmesinden vazgeçmek için neden değildir. Bu etkenler ameliyatın risklerini değiştirebilir; karar bunlar da konuşularak hekiminizle birlikte verilir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ağrı uykunuzu ya da günlük işlerinizi engelliyorsa
• Egzersize ve ağrı tedavisine rağmen yürüme mesafeniz giderek kısalıyorsa
• Dizde belirgin şişlik, kızarıklık ya da sıcaklık varsa
• Diz boşalma hissi veriyor ya da kilitleniyorsa