Kireçlenme ve Diz Ağrısı: Tedavide Neler İşe Yarar?

Kireçlenme (osteoartrit), eklem kıkırdağının ve çevresindeki dokuların zamanla yıpranmasıyla gelişir. En sık diz, kalça ve el eklemlerini etkiler. Hareketle artan ağrı, kısa süren sabah tutukluğu ve eklemde hareket kısıtlılığı yapar.

İngiltere’nin kireçlenme kılavuzu (NICE NG226), tanının çoğu zaman yakınmalara ve muayeneye dayanarak konabileceğini belirtir. Tedavinin çekirdeğini düzenli egzersiz, gerekiyorsa kilo yönetimi ve hastalık hakkında doğru bilgi oluşturur.

Egzersiz: tedavinin temeli

NICE NG226, kireçlenmesi olan herkese kişinin ihtiyacına göre hazırlanmış bir egzersiz programı önerir: eklemi saran kasları güçlendiren çalışmalar ve genel dayanıklılık egzersizleri. Gözetim altında yapılan egzersiz seansları da seçenekler arasındadır.

Kılavuz, egzersize başlarken eklem ağrısının bir süre artabileceğinin anlatılmasını ister. Başlangıçta biraz rahatsızlık verse de düzenli ve sürekli egzersizin eklem için yararlı olduğu açıklanmalıdır. Bu yüzden ağrı biraz arttı diye egzersizi bırakmayın; ağrı çok artıyorsa programı fizyoterapistle birlikte hafifletin.

Diz için uygun hareketler arasında sandalyeden kalkıp oturma, oturarak dizi düzleştirme, bisiklet ve havuzda yürüme vardır. Güvenli başlangıç için Fiziksel Aktivite rehberine, evde yapılabilecek güç ve denge hareketleri için Evde Güç ve Denge Egzersizleri yazısına bakabilirsiniz.

Kilo

Fazla kilolu kişilerde kilo vermek diz ve kalçaya binen yükü azaltır. NICE NG226 kilo yönetimini egzersizle birlikte tedavinin çekirdeği sayar. İleri yaşta kilo verirken kas kaybını önlemek için yeterli protein almak ve hareket etmek önemlidir; ayrıntılar Beslenme rehberindedir.

Yürüme yardımcıları ve dizlikler

NICE NG226, bacak eklemlerinde kireçlenmesi olanlar için baston gibi yürüme yardımcılarının düşünülmesini önerir. Tabanlık, dizlik, bant ve ateli ise eklemde belirgin bir dengesizlik ya da anormal yüklenme yoksa rutin olarak önermez. Bastonun doğru kullanımı Baston ve Yürüteç yazısındadır.

İlaçlar

• Diz kireçlenmesinde ilk seçenek, ağrılı eklemin üzerine sürülen romatizma ilacı jel ya da kremleridir.
• Ağızdan alınan romatizma ilaçları gerekirse en düşük dozda, en kısa süre ve mide koruyucuyla birlikte kullanılır.
• Kılavuz, parasetamolü ve zayıf opioidleri kireçlenmede rutin olarak önermez; güçlü opioidlerin ise risklerinin yararlarından fazla olduğunu belirtir.

İlaçlarla ilgili ayrıntılar Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak yazısındadır. İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Yararı gösterilmemiş tedaviler

NICE NG226 şunları kireçlenmede önermez:

• Glukozamin: yararına dair güçlü kanıt yoktur.
• Eklem içine hiyalüronik asit (“eklem sıvısı”) iğnesi
• Akupunktur ve kuru iğneleme
• Eklemi yıkama ya da temizleme amacıyla yapılan artroskopik ameliyat

Eklem içine kortizon iğnesi ise başka ilaçlar işe yaramadığında ya da egzersizi destekleme amacıyla düşünülebilir. Kılavuz, bu iğnenin yalnız kısa süreli, 2–10 haftalık bir rahatlama sağladığının kişiye anlatılmasını ister.

Protez ameliyatı ne zaman?

NICE NG226’ya göre diz, kalça ya da omuz kireçlenmesinde protez ameliyatı iki koşul birlikte varsa düşünülür. Birincisi, ağrı, tutukluk, işlev kaybı ya da ilerleyen şekil bozukluğunun yaşam kalitesini belirgin biçimde etkilemesidir. İkincisi, egzersiz, kilo verme ve ağrı tedavisi gibi ameliyatsız yöntemlerin yetersiz kalması ya da uygun olmamasıdır. Kılavuz; yaş, cinsiyet, sigara, eşlik eden hastalıklar ya da kilo nedeniyle kimsenin protez değerlendirmesine yönlendirilmekten dışlanmamasını ister. Bu etkenler ameliyatın risklerini değiştirebilir; karar bunlar da konuşularak birlikte verilir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ağrı uykunuzu ya da günlük işlerinizi engelliyorsa
• Egzersize ve ağrı tedavisine rağmen yürüme mesafeniz giderek kısalıyorsa
• Dizde belirgin şişlik, kızarıklık ya da sıcaklık varsa
• Diz boşalma hissi veriyor ya da kilitleniyorsa