Kabızlık: Nedenleri, Önlenmesi ve Uyarı İşaretleri

Kabızlık; dışkılamanın seyrekleşmesi, dışkının sertleşmesi, ıkınmanın artması ya da bağırsağın tam boşalmadığı hissidir. Herkesin düzeni farklıdır. Her gün tuvalete çıkmamak tek başına kabızlık sayılmaz; önemli olan kişinin kendi düzenindeki değişikliktir.

Kabızlık ileri yaşta sık görülür ama yaşın doğal bir sonucu sayılmamalıdır. Çoğu zaman bulunabilen ve düzeltilebilen bir nedeni vardır.

Kabızlık neden olur?

• Az su içmek ve lifli yiyecekleri az yemek
• Hareketsizlik, uzun süre yatakta kalmak
• Tuvalet ihtiyacını ertelemek
• İlaçlar
• Tiroid bezinin az çalışması, diyabet ve Parkinson hastalığı gibi hastalıklar

Kabızlık yapabilen ilaçlar

Birçok ilaç kabızlık yapabilir. Başlıcaları:

• Güçlü ağrı kesiciler (morfin, kodein, tramadol gibi)
• Demir ve kalsiyum takviyeleri
• Bazı tansiyon ve kalp ilaçları
• Alerji, idrar kaçırma ve bazı depresyon ilaçları gibi ağız kuruluğu da yapan ilaçlar
• Alüminyum içeren mide ilaçları

Kabızlık yeni bir ilaçtan sonra başladıysa ilacı kesmeden önce hekiminize danışın. Hekiminiz ilacı değiştirebilir ya da kabızlığı önleyecek bir tedavi ekleyebilir. Güçlü ağrı kesici kullananlarda kabızlık çok sık görüldüğü için hekimler çoğu zaman ağrı kesiciyle birlikte bir laksatif de önerir.

Kabızlıkta evde neler yapılabilir?

• Sıvıyı gün boyuna yayarak için. Kalp ya da böbrek yetmezliği nedeniyle sıvı kısıtlamanız varsa miktarı hekiminize sorun.
• Sebze, meyve, kuru baklagil ve tam tahıllı ekmek gibi lifli yiyecekleri artırın. Lifi birkaç hafta içinde yavaş yavaş artırın; birden artırmak gaz ve şişkinlik yapabilir.
• Her gün yürüyün ya da gücünüzün yettiği kadar hareket edin.
• Tuvalet ihtiyacını ertelemeyin. Bağırsaklar yemekten sonra daha hareketli olduğu için kahvaltıdan sonra tuvalete oturmaya vakit ayırın.
• Tuvalette ayaklarınızın altına alçak bir tabure koyun. Dizlerin kalçadan yüksekte olması dışkılamayı kolaylaştırabilir.

Beslenmeyle ilgili ayrıntılar Beslenme rehberindedir.

Laksatifler (müshil ilaçları)

Beslenme ve hareket yetmezse hekiminiz laksatif önerebilir. Uzun süren kabızlıkta lif takviyeleri ve polietilen glikol gibi bağırsağa su çeken laksatifler ilk seçenekler arasındadır (AGA-ACG kılavuzuna göre).

Laksatif kullanırken:

• Uygun ilaç ve kullanım süresi için hekiminize ya da eczacınıza danışın.
• Lif takviyesi alıyorsanız yeterli su için.
• Böbrek hastalığınız varsa magnezyum içeren laksatifleri hekiminize sormadan kullanmayın; magnezyum kanda birikebilir.
• Yutma güçlüğü olan kişiye ağızdan sıvı yağ (parafin yağı) vermeyin. Bu yağ akciğere kaçabilir; ileri yaşta ağızdan kullanılmamalıdır (Beers ölçütlerine göre).
• Uzun süre her gün laksatif kullanmanız gerekiyorsa, nedenin araştırılması için hekiminize söyleyin.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Yatağa bağımlı kişide dışkı birikmesi

Uzun süre yatan, çok az hareket eden ya da demansla yaşayan kişilerde sertleşmiş dışkı bağırsağın son bölümünde birikebilir (fekal tıkaç). Sertleşmiş dışkının kenarından sıvı dışkı sızar ve ishal gibi görünebilir. Bu durumda ishal ilacı vermek tabloyu ağırlaştırır.

Karında şişlik, huzursuzluk, iştahsızlık, idrar yapamama ya da yeni başlayan kafa karışıklığı dışkı birikmesinin işareti olabilir. Kabızlık, ileri yaşta ani başlayan kafa karışıklığının nedenlerinden biridir; ayrıntılar Deliryum yazısındadır. Bu belirtileri fark ederseniz hekime ya da evde sağlık ekibine haber verin.

Kabızlığı izlemek

Hekiminize kabızlığı anlatırken birkaç günlük bir kayıt işinizi kolaylaştırır. Her gün tuvalete çıkıp çıkmadığınızı, dışkının kıvamını, ıkınıp ıkınmadığınızı, bağırsağınızın tam boşalmadığı hissini ve kullandığınız müshil ilacını yazın. Dışkının kıvamı için Bristol dışkı skalası kullanılır; bu skala dışkıyı ayrı ve sert topaklardan (tip 1) tamamen sulu dışkıya (tip 7) kadar yedi tipe ayırır (Lewis ve Heaton, 1997). Tip 1 ve 2 sert dışkıyı gösterir. Yazdırılabilir bir sayfa: Dışkılama günlüğü.

Yeni başlayan kabızlıkta ne zaman hekime başvurmalı?

Dışkılama alışkanlığında değişiklik, demir eksikliği kansızlığı ve 50 yaş üstünde açıklanamayan makattan kanama, karın ağrısı ya da kilo kaybı hekim tarafından değerlendirilmelidir; hekim gerekirse dışkıda gizli kan testi ister (NICE önerisi). Bu belirtilerin çoğunun nedeni kanser değildir. Şu durumlarda hekiminize başvurun:

• Dışkılama düzeninizde yeni başlayan ve geçmeyen bir değişiklik
• Dışkıda kan
• Sürekli karın ağrısı ya da istemeden kilo kaybı
• Tahlilde kansızlık saptanması
• Evde yapılanlara rağmen süren kabızlık