Prostat Büyümesi: İdrar Yapmada Zorluk, Tedavi ve İdrar Yapamama

Prostat, mesanenin hemen altında, idrar kanalını çevreleyen küçük bir bezdir. Yaşla birlikte büyüyebilir ve idrar kanalına baskı yaparak idrar yapmayı zorlaştırır. Prostat büyümesi 50 yaşın üzerindeki erkeklerde sık görülür ve çoğu zaman ciddi değildir. Prostat büyümesi kanser değildir ve prostat kanseri riskini artırmaz (NHS hasta bilgisi).

Belirtiler

Belirtiler genellikle yavaş başlar ve yıllar içinde artabilir (NHS hasta bilgisi):

• İdrara başlamakta zorlanmak, ıkınmak
• İdrar akımının zayıf olması, kesik kesik gelmesi ve uzun sürmesi
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi
• İdrar bittikten sonra damlama
• Sık ya da sıkışarak idrara çıkmak, geceleri idrar için kalkmak

Bu belirtiler bazen prostat kanseri gibi başka hastalıklardan da kaynaklanabilir. Bu yüzden utanmadan hekime gösterilmelidir (NHS hasta bilgisi). Gece sık kalkmanın başka nedenleri ve idrar kaçırma İdrar Kaçırma yazısında anlatılıyor.

Hekim nasıl değerlendirir?

Hekim belirtilerinizi sorar; karnı muayene eder ve parmakla makattan prostatın büyüklüğüne bakar. Genellikle en az 3 gün boyunca ne kadar içtiğinizi, ne sıklıkla ve ne kadar idrar yaptığınızı kaydetmenizi ister. İdrar tahlili yapılır; gerekirse uzman hekim idrar akım hızını ölçer, ultrasonla mesaneye bakar ya da mesanenin içine kamerayla bakılmasını önerir (NHS hasta bilgisi). Kayıt için yazdırılabilir bir sayfa: İşeme günlüğü.

Hekim kullandığınız ilaçları, bitkisel ürünler ve reçetesiz alınanlar dahil gözden geçirir; çünkü bazı ilaçlar idrar yapmayı zorlaştırır (NICE önerisi). Yanınızda ilaç listenizi götürün.

PSA testi — Prostatın yaptığı bir proteini ölçen kan testidir. Prostat büyümesini düşündüren belirtileri olan, muayenede prostatı olağan dışı bulunan ya da prostat kanserinden endişe eden erkeklere, testin ne anlama geldiği anlatılır ve yaptırıp yaptırmamaya karar vermeleri için zaman tanınır (NICE önerisi). Belirtisi olmayan erkeklerde PSA ile taramanın yarar ve zararları Kanser Taramaları yazısında anlatılıyor.

Evde yapılabilecekler

Belirtileri hafif olan ve günlük hayatı fazla etkilenmeyen kişilerde önce yaşam düzenlemeleri denenir. Şunlar yardımcı olabilir (NHS hasta bilgisi):

• Alkolü ve kahve, çay gibi kafeinli içecekleri azaltın; idrar miktarını artırırlar.
• Yatmadan ve dışarı çıkmadan önce daha az sıvı için. Ama gün içinde yeterince için; sıvıyı fazla kısmak idrar yolu enfeksiyonuna yol açabilir.
• Kabızlığı önlemek için yeterince lifli besin yiyin; kabızlık mesaneye baskı yapar.
• Fazla kilonuz varsa vermeye çalışın.
• İdrarınızı yaptıktan sonra birkaç saniye bekleyip yeniden deneyin.
• İdrar sonrası damlama için idrardan sonra torbanın arkasından penisin köküne doğru parmak uçlarıyla hafifçe bastırarak sıvazlayın.
• İdrar yaparken ıkınmayın, gevşemeye çalışın.

İlaçlar

Belirtileri orta ya da şiddetli olan erkeklerde ilaç tedavisi önerilir. Hekim diğer hastalıklarınızı ve ilaçlarınızı hesaba katarak seçim yapar (NICE önerisi):

• İdrar akımını kolaylaştıran ilaçlar (alfa blokerler) — Tamsulosin, doksazosin, alfuzosin gibi. Prostat ve mesane çıkışındaki kasları gevşetir.
• Prostatın büyümesini yavaşlatan ilaçlar — Finasterid ve dutasterid. Prostatı belirgin büyük olan ve belirtileri kötüleşme riski yüksek erkeklerde düşünülür.
• Sık ve sıkışarak idrara çıkmaya yönelik ilaçlar — Mesaneyi gevşeten bu ilaçların bir kısmı ileri yaşta ağız kuruluğu, kabızlık ve kafa karışıklığı yapabilir. Ayrıntılar İdrar Kaçırma yazısındadır.

Bu ilaçların yan etkileri olabilir; hekiminiz yararlarını ve olası yan etkilerini anlatır ve düzenli kontrolle etkisini izler (NHS hasta bilgisi).

Alfa blokerler ve baş dönmesi

Alfa blokerler (örneğin tamsulosin) özellikle oturup kalkarken baş dönmesi ve terleme yapabilir. Başınız dönerse yaptığınız işi bırakıp oturun ya da uzanın; geçene kadar araç kullanmayın. Alkol baş dönmesini artırır. Birkaç günde geçmeyen baş dönmesini hekiminize söyleyin; bayılırsanız hemen hekime başvurun (NHS ilaç bilgisi). Ayağa kalkınca düşen tansiyon ve düşmeyi önlemenin yolları Ayağa Kalkınca Baş Dönmesi yazısındadır.

Katarakt ya da glokom ameliyatı olacaksanız, tamsulosin kullandığınızı göz hekiminize önceden söyleyin. Bu ilaç ameliyat sırasında sorun çıkarabilir; hekim ilacı ameliyattan 1–2 hafta önce bırakmanızı isteyebilir (NHS ilaç bilgisi: sık sorulanlar). Katarakt ameliyatı Katarakt ve Göz Sağlığı yazısında anlatılıyor.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ameliyat

İlaçlar yardımcı olmadıysa ya da belirtiler şiddetliyse ameliyat önerilebilir. En sık yapılan ameliyatta prostatın bir bölümü idrar kanalından girilen ince bir aletle çıkarılır. Lazer, buhar ya da su jeti kullanan ve idrar kanalını küçük bir implantla açık tutan yöntemler de vardır; ama her hastaya uygun değildir. Seçenekleri, risk ve yararlarını üroloji uzmanı anlatır (NHS hasta bilgisi).

İdrar yapamama: acil durum

Prostat büyümesi olan bir erkekte idrar birden tamamen tıkanabilir. Buna akut idrar tutulması denir. Belirtileri şunlardır (NIDDK bilgisi):

• Hiç idrar yapamamak
• Karnın alt kısmında, çoğu zaman şiddetli ağrı
• Çok sıkışma hissi
• Karnın alt kısmında şişlik

Akut idrar tutulması yaşamı tehdit edebilir ve hemen tedavi gerektirir (NIDDK bilgisi). Hastanede mesaneye bir sonda takılarak idrar boşaltılır (NICE önerisi).

Bazı durumlar idrar tutulmasını tetikleyebilir (NIDDK bilgisi):

• İlaçlar — Soğuk algınlığı ve alerji ilaçları (burun açıcılar ve antihistaminikler), mesaneyi gevşeten ilaçlar, bazı depresyon ilaçları, sakinleştiriciler, güçlü ağrı kesiciler ve bazı romatizma ağrı kesicileri
• Kabızlık
• Ameliyat — Ameliyattan hemen sonra geçici idrar tutulması sık görülür.

Prostat büyümesi olan erkekler reçetesiz soğuk algınlığı ilacı almadan önce hekime ya da eczacıya danışmalıdır.

İdrar tutulması yavaş yavaş da gelişebilir. Mesane tam boşalmaz; kişi sık ve az az idrar yapar, idrarı sızabilir, çoğu zaman belirgin bir yakınması olmaz. Bu durum da hekim tarafından değerlendirilmelidir (NIDDK bilgisi).

Ne zaman hekime başvurmalı?

• İdrar yapmakta zorlanıyorsanız ya da sık idrara çıkıyorsanız
• İdrarda kan varsa (pembe, kırmızı ya da kahverengi idrar): aynı gün
• İdrar yaparken ağrı varsa: aynı gün
• İlaç başladıktan sonra bayıldıysanız: aynı gün
• Sık ve az az idrar yapıyor, idrarınız sızıyor ve mesanenizin boşalmadığını hissediyorsanız