Tirzepatid (Mounjaro) Tedavisi: İğne Nasıl Hazırlanır ve Yapılır?

Tirzepatid, tip 2 diyabette kan şekerini düşürmek ve kilo vermeye yardım etmek için kullanılan, haftada bir kez deri altına yapılan bir iğne ilaçtır. Türkiye’de Mounjaro adıyla, tek kullanımlık flakon (küçük ilaç şişesi) olarak bulunur (kullanma talimatı).

Bu yazı, hekiminiz tirzepatid tedavisine karar verdiyse ilacın nasıl hazırlanıp uygulandığını ve nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatır. Bu ilaç grubunun ortak özellikleri ve ileri yaşta dikkat edilecekler GLP-1 İlaçları yazısındadır.

Nasıl etki eder?

Tirzepatid, bağırsakta üretilen iki hormonun, GLP-1 ve GIP’in etkisini taklit eder. Yemeğe yanıt olarak pankreasın salgıladığı insülini artırır ve kan şekerini düşürür; iştahı azaltarak kilo vermeye yardım eder (EMA özeti).

2.500’den fazla kişinin katıldığı bir çalışmada tirzepatidi diyet ve egzersizle birlikte 72 hafta kullananlar, aldıkları doza göre ortalama en az yüzde 15 kilo verdi; plasebo alanlarda bu oran yüzde 3 oldu (EMA özeti).

Kimlere verilir?

Tip 2 diyabette, kan şekeri yeterince kontrol altında değilse:

• Metformin kullanılamıyorsa tek başına
• Diğer şeker ilaçları (tabletler ya da insülin) yetmediğinde onlarla birlikte; DPP-4 grubu ilaçlar (sitagliptin gibi) ve başka GLP-1 ilaçları bu birlikteliğe dahil değildir

Kilo tedavisinde, diyet ve egzersizle birlikte:

• Beden kitle indeksi 30 ya da üzerinde olan yetişkinlerde
• Beden kitle indeksi 27 ile 30 arasında olup kiloya bağlı bir sağlık sorunu bulunan yetişkinlerde (örneğin prediyabet, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kan yağlarında bozukluk, uyku apnesi ya da kalp krizi veya inme öyküsü)

Obeziteye bağlı uyku apnesi olanlarda, gece kullanılan solunum cihazıyla birlikte ya da tek başına kullanılabilir (kullanma talimatı). Beden kitle indeksi kilonun boya göre değerlendirilmesidir.

Kimler kullanmamalı?

• İlaca alerjisi olanlar
• Kendisinde ya da ailesinde medüller tiroid kanseri olanlar
• Çoklu endokrin neoplazi tip 2 (MEN 2) adlı hastalığı olanlar

Tedavinin size uygun olup olmadığını hekiminiz değerlendirir.

Başlamadan önce

• İlaçlarınız — Kullandığınız bütün ilaçları hekiminize söyleyin. İnsülin ya da sülfonilüre grubu bir şeker ilacı kullanıyorsanız hekiminiz bunların dozunu azaltabilir ve kan şekerinizi ölçmenizi isteyebilir.
• Geçirdiğiniz hastalıklar — Daha önce pankreas iltihabı geçirdiyseniz, midenin geç boşalması gibi bir sindirim sorununuz ya da diyabete bağlı bir göz hastalığınız varsa hekiminize söyleyin.

Tedavi nasıl düzenlenir?

• Haftada bir kez yapılır. Mümkünse her hafta aynı gün yapın; günün herhangi bir saatinde, yemekle ya da yemekten ayrı yapılabilir.
• Düşük dozla başlanır. İlk dört hafta başlangıç dozu kullanılır, sonra hekiminiz dozu artırır. Gerekirse doz yeniden artırılabilir; her artıştan önce aynı dozda en az dört hafta kalınır. Hekiminiz söylemedikçe dozu değiştirmeyin.
• Her flakon tek bir dozdur. Flakonda ilaç kalsa da kullandıktan sonra atılır.
• Enjektör ve iğne kutuda yoktur. Hangi enjektör ve iğnenin kullanılacağını sağlık ekibiniz söyler.
• Gerekirse iğne gününü değiştirebilirsiniz; son iğneden bu yana en az 3 gün geçmiş olmalıdır.
• İleri yaşta, böbrek ya da karaciğer yetmezliğinde doz değişmez.
• Görme sorununuz varsa iğneyi hazırlamak ve yapmak için başka birinden yardım almanız gerekebilir.
• İlk iğneyi yaptığınız günü takvime işaretleyin.

Bu bilgiler kullanma talimatına dayanır.

İğne adım adım nasıl hazırlanır ve yapılır?

Aşağıdaki adımlar kullanma talimatıyla birlikte verilen kullanım kılavuzunun özetidir. İlk uygulamalarda kılavuzdaki resimleri de birlikte okuyun ve iğneyi sağlık ekibinizin gösterdiği gibi yapın.

Gerekenler

• Bir tirzepatid flakonu
• Sağlık ekibinizin önerdiği bir enjektör ve iğne ucu
• Bir alkollü pamuk ya da mendil
• Bir parça gazlı bez
• Delinmeye dayanıklı bir atık kabı

Her iğnede yeni bir enjektör ve iğne kullanın. İğneyi ve enjektörü kimseyle paylaşmayın.

Hazırlık

1. Flakonu buzdolabından çıkarın. Ellerinizi sabun ve suyla yıkayın.
2. Etiketi kontrol edin. Doğru ilaç ve doğru doz olduğundan, son kullanma tarihinin geçmediğinden emin olun.
3. İlacı kontrol edin. İlaç renksiz ya da açık sarı olmalıdır. Donmuşsa, bulanıksa ya da içinde parçacık varsa kullanmayın.

İlacı enjektöre çekin

1. Flakonun plastik koruyucu kapağını çekip çıkarın. Altındaki lastik tıpayı çıkarmayın.
2. Lastik tıpayı alkollü pamukla silin.
3. Enjektörün ve iğnenin ambalajını açın. İğne enjektöre takılı değilse iğneyi enjektörün ucuna yerleştirip iyice oturana kadar çevirin.
4. İğne kapağını çekerek çıkarın.
5. Enjektörü iğne yukarı bakacak şekilde tutun. Pistonu aşağı çekerek enjektöre en az 0,5 mL çizgisine kadar hava çekin.
6. İğneyi flakonun lastik tıpasından içeri itin.
7. Pistonu sonuna kadar iterek havayı flakona verin. Bu, ilacın flakondan kolay çekilmesini sağlar.
8. Flakonu ve enjektörü birlikte baş aşağı çevirin. İğne ucunun ilacın içinde olduğundan emin olun ve pistonu, 0,5 mL çizgisini biraz geçene kadar yavaşça aşağı çekin.
9. Enjektörde hava kabarcığı varsa kabarcıkların yukarı çıkması için enjektöre parmağınızla hafifçe birkaç kez vurun.
10. Pistonu, ucu 0,5 mL çizgisine gelene kadar yavaşça yukarı itin.
11. Enjektörü flakondan çekip çıkarın.

İğne yeri

• İğneyi kendiniz yapıyorsanız — Karın ya da uyluk kullanılır.
• İğneyi bir yakınınız yapıyorsa — Karın, uyluk ya da üst kolun arka yüzü kullanılabilir.
• Her hafta aynı bölgeyi kullanabilirsiniz, ama her seferinde bu bölgenin içinde farklı bir nokta seçin. Bu, deride çukurlaşma, kalınlaşma ya da yumru oluşma riskini azaltır.
• Çukurlaşmış, kalınlaşmış ya da yumrulu deriye iğne yapmayın. Hassas, morarmış, pullu ya da sert deriye ve yara izlerine de yapmayın.
• İnsülin de kullanıyorsanız insülini başka bir bölgeye yapın. Tirzepatidi başka bir ilaçla karıştırmayın.

İğneyi yapın

1. İğne yerini sağlık ekibinizin gösterdiği gibi temizleyin.
2. Deriyi parmaklarınızla hafifçe sıkıştırıp tutun.
3. İğneyi deriye batırın.
4. Pistonu sonuna kadar bastırın. Pistonun ucu enjektörün dibine dayanmalıdır.
5. İlacın tamamının verilmesi için iğneyi deride en az 5 saniye bekletin.
6. İğneyi deriden çıkarın. Kan görürseniz gazlı bezle ya da alkollü pamukla hafifçe bastırın; ovmayın.
7. İğnenin kapağını geri takmayın; iğne elinize batabilir.

İğneden sonra

• Kullanılmış iğneyi ve enjektörü hemen delinmeye dayanıklı atık kabına atın. Açılmış flakonu, içinde ilaç kalsa da atın.
• İğneleri ve enjektörleri ev çöpüne atmayın.
• Özel bir atık kabınız yoksa sert plastikten, sıkı kapanan, delinmeyen, dik duran ve sızdırmayan bir kap kullanabilirsiniz. Kabın üzerine içinde iğne olduğunu yazın.
• Atık kabı dolmak üzereyken nasıl atılacağını eczacınıza sorun. Kabı geri dönüşüme vermeyin.

Saklama

• Buzdolabında, 2–8 °C arasında saklayın.
• Açılmamış flakon 30 °C’nin altındaki oda sıcaklığında toplam 21 güne kadar saklanabilir; sonra atılır.
• Dondurmayın; donmuş flakonu kullanmayın.
• Işıktan korumak için kendi kutusunda saklayın.
• Flakonları, enjektörleri ve iğneleri çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklayın.

Bir dozu unutursanız

• İğne gününüzden bu yana 4 gün ya da daha az geçtiyse hatırladığınızda hemen yapın. Sonraki dozu her zamanki gününde yapın.
• 4 günden fazla geçtiyse unuttuğunuz dozu atlayın. Sonraki dozu her zamanki gününde yapın.
• İki doz arasında en az 3 gün olmalıdır. Unutulan dozu telafi etmek için çift doz yapmayın.

Yan etkiler

En sık görülenler bulantı ve ishaldir; bunlar genellikle hafiftir ve zamanla azalır (kullanma talimatı). Diğer olası yan etkiler ve size özel riskler hekim görüşmesinde konuşulur; ilacın kullanma talimatında da yazılıdır. Yan etkileri Türkiye Farmakovijilans Merkezi’ne 0 800 314 00 08 numaralı hattan da bildirebilirsiniz.

Bulantı ya da ishal olduğunda gün içinde yeterli sıvı için. İnsülin ya da sülfonilüre grubu bir ilaçla birlikte kullanıyorsanız şeker düşebilir; belirtiler ve yapılacaklar Şeker Düşmesi yazısındadır.

Tedavi süresince

• Kilo verirken kası korumak için yeterli protein almak ve düzenli kuvvet egzersizi yapmak önemlidir; ayrıntılar GLP-1 İlaçları yazısındadır.
• Hastaneye yattığınızda ya da başka bir hekime gittiğinizde tirzepatid kullandığınızı söyleyin.
• Uyutularak yapılacak bir ameliyat planlanıyorsa hekiminize tirzepatid kullandığınızı söyleyin.
• Baş dönmesi ya da ayağa kalkınca gözlerin kararması olursa hekiminize söyleyin; tansiyonunuz düşmüş olabilir. Ayrıntılar Ayağa Kalkınca Baş Dönmesi yazısındadır.
• Tip 2 diyabetiniz varsa ilacı bırakınca kan şekeriniz yükselebilir.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Aşağıdakilerden biri olursa hekiminize başvurun:

• Karından sırta yayılan, geçmeyen şiddetli ağrı
• Kusma ya da ishal nedeniyle yeterince sıvı içememe
• Sık tekrarlayan şeker düşmesi