GLP-1 İlaçları (Ozempic, Trulicity, Victoza, Mounjaro): Ne İşe Yarar, Nelere Dikkat Edilir?

GLP-1 ilaçları, tip 2 diyabette kan şekerini düşüren ve iştahı azaltarak kilo vermeye yardım eden iğne ilaçlardır. Halk arasında “zayıflama iğnesi” olarak da bilinirler. Türkiye’de semaglutid (Ozempic), dulaglutid (Trulicity), liraglutid (Victoza) ve tirzepatid (Mounjaro) bulunur (kullanma talimatları).

Bu yazı bu ilaçların ortak özelliklerini ve ileri yaşta nelere dikkat edileceğini anlatır. Her ilacın kimlere verildiği ve adım adım nasıl uygulandığı kendi sayfasındadır. Size uygun ilaca ve doza hekiminiz karar verir.

Nasıl etki eder?

GLP-1, yemekten sonra bağırsaktan salgılanan bir hormondur. Bu ilaçlar onun etkisini taklit eder: kan şekeri yüksekken pankreasın insülin salgılamasını artırır, midenin boşalmasını yavaşlatır, tokluk hissi verir ve iştahı azaltır (kullanma talimatları). Tirzepatid bunlara ek olarak GIP adlı ikinci bir bağırsak hormonunun etkisini de taklit eder (EMA özeti).

Bu ilaçlar insülin değildir; insülinin yerine kullanılmaz ve tip 1 diyabette kullanılmaz (kullanma talimatları).

Ne işe yarar?

• Kan şekerini düşürür. Tip 2 diyabette, metformin kullanılamıyorsa tek başına ya da diğer şeker ilaçları yetmediğinde onlarla birlikte kullanılır.
• Kalp-damar riskini azaltır. Tip 2 diyabeti olan ve kalp-damar riski yüksek kişilerde yapılan çalışmalarda semaglutid, dulaglutid ve liraglutid alanlarda kalp krizi, inme ya da kalp-damar nedenli ölüm daha az görüldü (Avrupa İlaç Ajansı özetleri). Rakamlar her ilacın kendi sayfasındadır.
• Kilo vermeye yardım eder. Türkiye’de kilo tedavisi için ruhsatlı olan ilaç tirzepatiddir. Beden kitle indeksi 30 ve üzerinde olan ya da 27 ve üzerinde olup kiloya bağlı bir sağlık sorunu bulunan yetişkinlerde, diyet ve egzersizle birlikte kullanılır (kullanma talimatları).

Bu ilaçlar sağlıklı beslenme ve düzenli hareketin yerini tutmaz; onlarla birlikte kullanıldığında en iyi sonucu verir (Dünya Sağlık Örgütü önerisi).

Türkiye’de bulunan GLP-1 ilaçları

• Semaglutid (Ozempic) — haftada bir kez, kalemle yapılır; tip 2 diyabette kullanılır.
• Dulaglutid (Trulicity) — haftada bir kez, tek kullanımlık otomatik kalemle yapılır; tip 2 diyabette kullanılır.
• Liraglutid (Victoza) — günde bir kez, kalemle yapılır; tip 2 diyabette kullanılır.
• Tirzepatid (Mounjaro) — haftada bir kez, flakondan enjektörle çekilerek yapılır; tip 2 diyabette ve kilo tedavisinde kullanılır.

Hepsi deri altına yapılır. Tedaviye düşük dozla başlanır; doz hekimin önerisiyle basamak basamak artırılır (kullanma talimatları).

İleri yaşta nelere dikkat edilir?

• Kas kaybı — Kilo verirken yağla birlikte kas da kaybedilebilir. Kası korumak için yeterli protein almak ve düzenli kuvvet egzersizi yapmak önerilir; protein tek başına yetmez (ortak beslenme önerisi). Evde yapılabilecek egzersizler Evde Güç ve Denge Egzersizleri yazısındadır.
• İştah ve beslenme — İştah çok azalırsa öğünleri küçültüp sıklaştırın ve önce proteinli besinleri yiyin (ortak beslenme önerisi). İstemeden hızlı kilo kaybı, artan güçsüzlük ya da yorgunluk olursa hekiminize söyleyin. Bu belirtiler Kırılganlık yazısında anlatılıyor.
• Sıvı alımı — Gün içinde yeterli sıvı için. Bulantı ya da ishal olduğunda ve böbrek hastalığınız varsa bu özellikle önemlidir (kullanma talimatları).
• Şeker düşmesi — İnsülin ya da sülfonilüre grubu bir şeker ilacıyla (glimepirid gibi) birlikte kullanıldığında şeker düşebilir. Hekiminiz bu ilaçların dozunu azaltabilir ve kan şekerinizi daha sık ölçmenizi isteyebilir. Belirtiler ve yapılacaklar Şeker Düşmesi yazısındadır.
• Ameliyat ve işlemler — Uyutularak yapılacak bir ameliyat ya da işlem öncesinde bu ilacı kullandığınızı hekiminize söyleyin (kullanma talimatları).
• Görme ve el becerisi — Kalemdeki rakamları okuyamıyorsanız ya da iğneyi yapmakta zorlanıyorsanız, uygulamayı bilen bir yakınınızdan yardım alın.

Kimler kullanmamalı?

• İlaca alerjisi olanlar
• Kendisinde ya da ailesinde medüller tiroid kanseri olanlar
• Çoklu endokrin neoplazi tip 2 (MEN 2) adlı hastalığı olanlar

Bazı ilaçlar diyalize girenlerde ya da ağır karaciğer veya kalp yetmezliğinde önerilmez; bu ayrıntılar her ilacın kendi sayfasındadır. Tedavinin size uygun olup olmadığını hekiminiz değerlendirir.

Tedavi ne kadar sürer?

Bu ilaçlar uzun süreli tedavi için kullanılır; etkileri ilaç kullanıldıkça sürer. Bırakıldığında kan şekeri yeniden yükselebilir (kullanma talimatları) ve verilen kilonun önemli bir kısmı geri alınabilir (Wilding ve ark. çalışması, 2022). Bu yüzden ilacı bırakma kararı hekimle birlikte verilir.

Yan etkiler

En sık görülenler bulantı ve ishal gibi mide-bağırsak yakınmalarıdır; çoğu zaman tedavinin başında olur ve zamanla azalır (kullanma talimatları). Diğer olası yan etkiler ve size özel riskler hekim görüşmesinde konuşulur; ilacın kullanma talimatında da yazılıdır.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Aşağıdakilerden biri olursa hekiminize başvurun:

• Karından sırta yayılan, geçmeyen şiddetli ağrı
• Kusma ya da ishal nedeniyle yeterince sıvı içememe
• Geçmeyen kabızlıkla birlikte karında şişlik ve kusma
• Görmenizde değişiklik
• Sık tekrarlayan şeker düşmesi