Vitamin ve Besin Takviyeleri: Ne Zaman Gerekir?

Vitamin ve besin takviyeleri reçetesiz satılır ve çoğu zaman zararsız sanılır. Oysa bir takviyenin yararı, kişide eksiklik olup olmadığına bağlıdır. Eksiklik yoksa fazlası çoğu zaman yarar sağlamaz; bazıları ilaçlarla etkileşir ya da yan etki yapar.

Hastalıkları önlemek için takviye

ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü (USPSTF) 2022’de, kalp-damar hastalıklarını ve kanseri önlemek için kullanılan takviyelerle ilgili kanıtları değerlendirdi:

• Beta karoten ve E vitamini takviyelerinin bu amaçla kullanılmamasını önerdi.
• Multivitaminlerin ve öteki tekli ya da ikili takviyelerin bu hastalıkları önlemedeki yararı ile zararını değerlendirmek için kanıtın yetersiz olduğu sonucuna vardı.

Bir multivitamin sağlıklı beslenmenin, hareketin ve hekim kontrolünün yerini tutmaz.

D vitamini ve kalsiyum

D vitamini ve kalsiyum, kemik erimesi tedavisinin bir parçası olarak ya da eksiklik saptandığında hekim tarafından önerilebilir. Eksikliği ya da kemik erimesi olmayan kişilerde ise durum farklıdır. USPSTF’nin 2018 değerlendirmesine göre toplumda yaşayan ve menopoza girmiş kadınlarda düşük dozda D vitamini ve kalsiyum takviyesinin kırıkları önlemede yarar sağlamadığı yeterli kanıtla gösterilmiştir; daha yüksek dozlar için kanıt yetersizdir. Aynı değerlendirme, D vitamini ile kalsiyumun birlikte kullanılmasının böbrek taşı sıklığını artırdığını bildirir.

D vitamini ve kalsiyumu kendi başınıza yüksek dozda kullanmayın. Kemik erimesi tedavisi Kırıktan Sonra Kemik Erimesi Tedavisi yazısında, kalsiyumdan zengin beslenme Beslenme rehberinde anlatılıyor.

B12 vitamini

B12 eksikliği ileri yaşta gözden kaçabilir. İngiltere’nin B12 eksikliği kılavuzu (NICE NG239) eksikliğin belirtileri arasında şunları sayar:

• Kansızlık
• Dikkat dağınıklığı ve kısa süreli bellekte zayıflama
• Dengesizlik, yürüme bozukluğu ve düşme
• El ve ayaklarda karıncalanma ya da uyuşma
• Açıklanamayan yorgunluk

Kılavuz, eksiklik riskini artıran ilaçlar arasında şeker hastalığında kullanılan metformini, mide asidini azaltan mide koruyucuları (proton pompası inhibitörleri ve H2 blokerleri), kolşisini ve pregabalini sayar. Hayvansal gıdaları az yiyenler, alışveriş ya da yemek hazırlamakta zorlananlar ve mide ameliyatı geçirmiş olanlar da risk altındadır. Bu ilaçları uzun süredir kullanıyorsanız ya da bu belirtileriniz varsa B12 düzeyinizin ölçülmesi gerekip gerekmediğini hekiminize sorun.

Bitkisel ürünler

“Doğal” olmak güvenli olmak anlamına gelmez. Bazı bitkisel ürünler ilaçlarla etkileşir. Örneğin NHS, kan sulandırıcı varfarin kullananların sarı kantaron (St John’s wort) ve K vitamini takviyesi kullanmamasını önerir. Ayrıntılar Kan Sulandırıcı Kullanırken yazısındadır.

Takviye kullanıyorsanız

• Kullandığınız bütün takviyeleri ve bitkisel ürünleri ilaç listenize yazın ve hekiminize gösterin.
• Yeni bir takviyeye başlamadan önce eczacınıza, kullandığınız ilaçlarla etkileşip etkileşmediğini sorun.
• Aynı vitamini içeren birden fazla ürünü birlikte kullanmayın; kutudaki içerik listesini karşılaştırın.
• Hastalık tedavi ettiğini, “mucize” sonuç verdiğini ya da ilacın yerini tuttuğunu iddia eden ürünlere itibar etmeyin.

İlaçlarınızı hekiminize danışmadan başlamayın, kesmeyin ve dozunu değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Açıklanamayan yorgunluk, uyuşma, dengesizlik ya da unutkanlık varsa
• İstemeden kilo veriyorsanız ya da iştahınız azaldıysa
• Bir takviyeye başladıktan sonra yeni bir yakınma ortaya çıktıysa
• Metformin ya da mide koruyucuyu uzun süredir kullanıyorsanız ve B12 düzeyiniz hiç ölçülmediyse

Yanlışlıkla çok fazla vitamin ya da takviye alındıysa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.