Vitamin ve Besin Takviyeleri: Ne Zaman Gerekir?

Vitamin ve besin takviyeleri reçetesiz satılır ve çoğu zaman zararsız sanılır. Oysa bir takviyenin yararı, kişide eksiklik olup olmadığına bağlıdır. Eksiklik yoksa fazlası çoğu zaman yarar sağlamaz; bazıları ilaçlarla etkileşir ya da yan etki yapar.

Hastalıkları önlemek için takviye

Kalp-damar hastalıklarını ya da kanseri önlemek için takviye kullanmanın yararı gösterilmemiştir (USPSTF değerlendirmesi, 2022):

• Beta karoten ve E vitamini takviyeleri bu amaçla kullanılmamalıdır.
• Multivitaminlerin ve öteki takviyelerin bu hastalıkları önleyip önlemediği bilinmemektedir.

Bir multivitamin sağlıklı beslenmenin, hareketin ve hekim kontrolünün yerini tutmaz.

D vitamini eksikliği nasıl anlaşılır; herkese takviye gerekir mi?

D vitamini eksikliğinde kemik ağrısı ve kas güçsüzlüğü görülebilir; ancak yalnız belirtilere bakarak eksiklik tanısı konmaz. Kan tahlili gerekip gerekmediğini ve takviye ihtiyacınızı hekiminiz belirler (NIH D vitamini bilgisi).

D vitamini ve kalsiyum, kemik erimesi tedavisinin bir parçası olarak ya da eksiklik saptandığında hekim tarafından önerilebilir. Eksikliği ya da kemik erimesi olmayan kişilerde ise durum farklıdır: evinde yaşayan ve menopoza girmiş kadınlarda düşük dozda D vitamini ve kalsiyum takviyesi kırıkları önlemez (USPSTF değerlendirmesi, 2018). D vitamini ile kalsiyumun birlikte kullanılması böbrek taşı sıklığını da artırır.

D vitamini ve kalsiyumu kendi başınıza yüksek dozda kullanmayın. Kemik erimesi ve tedavisi Kemik Erimesi yazısında, kalsiyumdan zengin beslenme Beslenme rehberinde anlatılıyor.

B12 vitamini

B12 eksikliği ileri yaşta gözden kaçabilir. Şu belirtilerle ortaya çıkabilir (NICE kılavuzuna göre):

• Kansızlık
• Dikkat dağınıklığı ve kısa süreli bellekte zayıflama
• Dengesizlik, yürüme bozukluğu ve düşme
• El ve ayaklarda karıncalanma ya da uyuşma
• Açıklanamayan yorgunluk

Şeker hastalığında kullanılan metformin, mide asidini azaltan mide koruyucular (proton pompası inhibitörleri ve H2 blokerleri), kolşisin ve pregabalin eksiklik riskini artırır (NICE kılavuzuna göre). Hayvansal gıdaları az yiyenler, alışveriş ya da yemek hazırlamakta zorlananlar ve mide ameliyatı geçirmiş olanlar da risk altındadır. Bu ilaçları uzun süredir kullanıyorsanız ya da bu belirtileriniz varsa B12 düzeyinizin ölçülmesi gerekip gerekmediğini hekiminize sorun. Kansızlık ve B12 eksikliği Kansızlık ve B12 Eksikliği yazısında ayrıca anlatılıyor.

Magnezyum kramp veya uyku için gerekli mi?

İleri yaşta görülen, başka bir hastalığa bağlanamayan gece kramplarında magnezyum takviyesinin krampların sıklığını ya da şiddetini belirgin azaltması beklenmez (Cochrane derlemesi). Uykusuzlukta yararı konusunda da araştırmalar azdır ve sonuçlar kesin değildir (NCCIH uyku bilgisi).

Kramp ya da uyku sorunu tek başına magnezyum eksikliği anlamına gelmez. Eksiklik veya başka bir kullanım nedeni varsa takviyeye hekiminiz karar verir. Uyku sorunlarının değerlendirilmesi Uyku Sorunları ve Gündüz Uyku Hali yazısındadır.

Bitkisel ürünler

“Doğal” olmak güvenli olmak anlamına gelmez. Bazı bitkisel ürünler ilaçlarla etkileşir. Örneğin kan sulandırıcı varfarin kullananlar sarı kantaron (St John’s wort) ve K vitamini takviyesi kullanmamalıdır (NHS önerisi). Ayrıntılar Kan Sulandırıcı Kullanırken yazısındadır.

Takviye kullanıyorsanız

• Kullandığınız bütün takviyeleri ve bitkisel ürünleri ilaç listenize yazın ve hekiminize gösterin.
• Yeni bir takviyeye başlamadan önce eczacınıza, kullandığınız ilaçlarla etkileşip etkileşmediğini sorun.
• Aynı vitamini içeren birden fazla ürünü birlikte kullanmayın; kutudaki içerik listesini karşılaştırın.
• Hastalık tedavi ettiğini, “mucize” sonuç verdiğini ya da ilacın yerini tuttuğunu iddia eden ürünlere itibar etmeyin.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Açıklanamayan yorgunluk, uyuşma, dengesizlik ya da unutkanlık varsa
• İstemeden kilo veriyorsanız ya da iştahınız azaldıysa
• Bir takviyeye başladıktan sonra yeni bir yakınma ortaya çıktıysa
• Metformin ya da mide koruyucuyu uzun süredir kullanıyorsanız ve B12 düzeyiniz hiç ölçülmediyse

Yanlışlıkla çok fazla vitamin ya da takviye alındıysa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.