Evde Ateş, Nabız ve Oksijen Ölçümü: Ne Zaman Endişelenmeli?

Hasta yakınlarının en sık sorduğu sorulardan biri “Ateşi, nabzı, oksijeni kaç olmalı?” sorusudur. Bu yazı ölçümün nasıl doğru yapılacağını ve genel uyarı değerlerini anlatır. Bu değerler herkes için aynı değildir; sizin ya da yakınınızın kendi hedefleri varsa onları hekiminiz söyler. Tansiyonun evde nasıl ölçüleceği Evde Tansiyon Ölçümü, şeker düşmesinin belirtileri ve yapılacaklar Şeker Düşmesi yazısında anlatılıyor.

Ateş

Normal vücut ısısı kişiden kişiye ve gün içinde değişir. Genellikle 38 °C ve üzeri yüksek ateş kabul edilir (NHS hasta bilgisi).

Nasıl ölçülür?

• Dijital termometreyi dilin altına, ağzın arka tarafına yerleştirin ve dudaklarınızı kapatın; ötene ya da ışığı yanıp sönene kadar bekleyin. Koltuk altından ölçüyorsanız kolunuzu gövdenize sıkıca bastırın.
• Kulak termometresi kullanıyorsanız kendi talimatına uyun.
• Cam termometre kullanmayın; alına yapıştırılan şeritler doğru sonuç vermez.
• Termometre 38 °C’nin altını gösterse bile kişi üşüyor, titriyor ya da terliyorsa ateşi olabilir.

İleri yaşta dikkat: Ciddi bir enfeksiyonu olan ileri yaştaki kişide ateş hiç yükselmeyebilir. Bakımevinde yaşayan ve ciddi enfeksiyonu olan ileri yaştaki kişilerin yarısından fazlasında beklenen ateş görülmez (Amerika Enfeksiyon Hastalıkları Derneği kılavuzu). Bu yüzden ateş olmasa da yeni başlayan kafa karışıklığı, aşırı uyku hali, belirgin halsizlik ya da idrarın azalması bir enfeksiyonun belirtisi olabilir. İleri yaşta yüksek ateşin daha seyrek görüldüğü ve demansı olan kişilerde enfeksiyon belirtilerinin daha zor fark edildiği bilinmektedir (NHS hasta bilgisi). Ani kafa karışıklığında ne yapılacağı Deliryum, sık enfeksiyonlar İleri Yaşta Zatürre ve İdrar Yolu Enfeksiyonu yazılarındadır.

Ateş varken: Dinlenin; sıvı kısıtlamanız yoksa bol sıvı için (NHS hasta bilgisi). Ateş düşürmek için hangi ilacı kullanabileceğinizi hekiminize önceden sorun; ileri yaşta ibuprofen gibi ağrı kesicilerin riskleri Ağrı Kesicileri Güvenle Kullanmak yazısındadır. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin. Evde önlem aldığınız halde ateş düzelmiyor ya da kötüleşiyorsa aynı gün hekime başvurun.

Nabız

Nasıl ölçülür? (British Heart Foundation bilgisi)

• Ölçümden önce 5 dakika oturun ya da uzanın; öncesinde çay, kahve içmeyin, sigara içmeyin.
• Bir elinizin avucu yukarı bakacak şekilde, diğer elinizin işaret ve orta parmaklarının uçlarını bileğin baş parmak tarafına hafifçe bastırın.
• Vuruları 30 saniye sayıp ikiyle çarpın. Nabız düzensiz geliyorsa tam 60 saniye sayın.
• Her gün aynı saatte ölçmek karşılaştırmayı kolaylaştırır. Tansiyon aletleri de nabzı gösterir.

Hangi değerler? Dinlenirken nabız genellikle dakikada 60 ile 100 arasındadır ve düzenlidir. Arada bir atlayan vuru genellikle önemli değildir. Beta bloker gibi bazı ilaçları kullananlarda nabız daha yavaş olabilir. Yavaş nabızla birlikte baş dönmesi, bayılacak gibi olma ya da aşırı yorgunluk varsa, ya da dinlenirken nedensiz hızlı nabız varsa hekime başvurun. Düzensiz nabız atriyal fibrilasyon denen ritim bozukluğunun belirtisi olabilir; bu, 65 yaşından sonra daha sıktır ve hekime söylenmelidir.

Parmak ucu oksijen ölçümü

Parmağa takılan ölçüm cihazı (pulse oksimetre) kandaki oksijen düzeyini (SpO2) ve nabzı gösterir.

Nasıl ölçülür? (NHS England bilgisi)

• Ölçüm yapılacak parmakta oje ya da takma tırnak olmasın.
• Eliniz sıcak olsun; elinizi göğsünüzün üzerine koyup 5 dakika dinlenin.
• Cihazı işaret parmağına ya da orta parmağa takın.
• Ekrandaki sayılar değişmeyi bırakınca değeri yazın.

Hastalık sırasında hangi değerler uyarıdır? Örneğin bir solunum yolu enfeksiyonu sırasında evde izleniyorsanız:

• Oksijen değeri 93 ya da 94’e düştüyse ya da sürekli olağan değerinizin altındaysa aynı gün hekiminize ulaşın.
• Oksijen değeri 92 ve altında kalıyorsa 112’yi arayın.

KOAH gibi uzun süreli akciğer hastalığı olan kişilerin olağan değeri farklı olabilir; kendi değerinizi ve hangi durumda başvuracağınızı hekiminize sorun.

Ölçümleri yazın

Hastalık sırasında ateşi, nabzı ve oksijen değerini günde birkaç kez, ölçüm saatiyle birlikte yazmak hekimin durumu değerlendirmesini kolaylaştırır. Kendinizi daha kötü hissettiğinizde de ölçün ve nasıl hissettiğinizi not edin (NHS England bilgisi).

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ateş evde aldığınız önlemlere rağmen düzelmiyor ya da kötüleşiyorsa
• Ateş olmasa da yeni başlayan belirgin halsizlik, kafa karışıklığı ya da aşırı uyku hali varsa
• Nabız düzensizse ya da dinlenirken nedensiz hızlıysa
• Yavaş nabızla birlikte baş dönmesi ya da aşırı yorgunluk varsa
• Hastalık sırasında oksijen değeri 93–94’e düştüyse