Kalça Kırığından Sonra: Ameliyat, Hastane ve İyileşme

Kalça kırığı, uyluk kemiğinin kalça eklemine yakın üst ucunun kırılmasıdır. İleri yaşta çoğunlukla bir düşmeden sonra olur ve kemik erimesi olan kişilerde daha sıktır. Ciddi bir yaralanmadır, hemen hastanede tedavi edilmesi gerekir. İyileşme haftalar ya da aylar sürer ve kişi her zaman kırıktan önceki gücüne ve hareketine dönemeyebilir (NHS hasta bilgisi).

Belirtiler

• Kalçada, uylukta ve kasıkta ağrı
• Kırık taraftaki bacağın üzerine basamamak, ayağa kalkamamak
• Bacağı hareket ettirmekte güçlük
• Kırık taraftaki bacağın garip bir açıyla durması ya da diğerinden kısa görünmesi
• Kalça ve uyluk çevresinde şişlik ve morarma

Düşmeden sonra şiddetli kalça ağrısı varsa ya da kişi bacağının üzerine basamıyorsa 112’yi arayın; kişiyi kendiniz araçla götürmeye çalışmayın, ambulans isteyin (NHS hasta bilgisi). Kullandığı ilaçların listesini yanınıza alın.

Ameliyat

Kalça kırığının tedavisi neredeyse her zaman ameliyattır. Kırığın türüne ve kişinin durumuna göre kemik vida, çivi ya da plakla tespit edilir, ya da eklemin bir bölümü veya tamamı protezle değiştirilir. Ameliyatın hastaneye gelinen gün ya da ertesi gün yapılması önerilir (NICE önerisi). Hangi yöntemin seçileceğine, kişinin genel durumu değerlendirildikten sonra ameliyat ekibi karar verir.

Ameliyattan önce ve sonra ağrı kesici düzenli verilmelidir. Bu, demansı olan ve ağrısını anlatamayan kişiler için de geçerlidir (NICE önerisi). Yakınınız ağrısını anlatamıyorsa, her zamanki hâlinden farklı davranışlarını ekibe söyleyin.

Hastanede deliryum

Kalça kırığıyla hastaneye yatan ileri yaştaki kişilerde ani başlayan kafa karışıklığı, yani deliryum gelişebilir. Bu yüzden hafıza ve dikkat sorunlarının yatışta değerlendirilmesi ve kişinin yatış boyunca deliryum açısından izlenmesi önerilir (NICE önerisi). Aile burada çok yardımcı olabilir: gözlüğünü ve işitme cihazını getirin, yanında tanıdık biri bulunsun, kişinin her zamanki hâlini ekibe anlatın. Deliryumun işaretleri ve yapılabilecekler Deliryum yazısındadır.

Kalça kırığı bakımında ortopedi ekibiyle birlikte bir geriatri uzmanının da kişiyi değerlendirmesi ve izlemesi önerilir (NICE önerisi). Hastanenizde bu imkân olup olmadığını sorabilirsiniz.

Ameliyattan sonra

• Engel bir durum yoksa ameliyattan sonraki gün fizyoterapist değerlendirir ve kişi ayağa kaldırılır. Sonraki günlerde de her gün en az bir kez hareket ettirilmesi önerilir (NICE önerisi).
• Hastanede kalış çoğu zaman 1 ile 4 hafta arasındadır (NHS hasta bilgisi).
• Taburcu olurken evde yapılacak egzersizler verilir. Bunları düzenli yapmak gücün ve hareketin geri gelmesi için önemlidir.
• Kişi bir süre ya da kalıcı olarak baston veya yürüteç kullanmak zorunda kalabilir; bazı kişilerin evde bakım desteğine ihtiyacı olur. Doğru yardımcı araç Baston ve Yürüteç yazısında, eve dönüşte dikkat edilecekler Hastaneden Eve Dönüş yazısında anlatılıyor.
• Bakımevinde yaşayan kişiler de rehabilitasyondan yararlanmalıdır (NICE önerisi).

Aile olarak sorabilecekleriniz

Kişi ve ailesi, tedavi hakkında sözlü ve yazılı bilgi almalıdır (NICE önerisi). Şunları sormaktan çekinmeyin:

• Kırığın türü nedir, hangi ameliyat planlanıyor?
• Hangi anestezi uygulanacak, ağrı nasıl kontrol edilecek?
• Olası komplikasyonlar nelerdir?
• Ameliyattan sonra ne zaman ayağa kalkacak, rehabilitasyon nasıl yürüyecek?
• Eve döndüğünde nelere ihtiyacı olacak?
• Uzun dönemde ne bekleniyor?

Kırık neden ciddidir?

Kalça kırığından sonraki ilk yıl içinde hayatını kaybetme riski belirgin biçimde artar. Bu ölümlerin çoğu kırığın kendisinden değil, kişide zaten var olan diğer hastalıklardan kaynaklanır. Düşme ve kırık çoğu zaman altta yatan sağlık sorunlarının da işaretidir; bu yüzden kişinin kapsamlı olarak değerlendirilmesi önemlidir (NICE kılavuzu).

Yeni bir kırığı önlemek

Kalça kırığı geçiren kişinin yeni kırıklardan korunması da tedavinin parçasıdır (NHS hasta bilgisi). İyileşme döneminde iki konu ele alınmalıdır:

• Kemik sağlığı — Kemik erimesi değerlendirmesi ve tedavisi. Ayrıntılar Kemik Erimesi yazısındadır. Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin.
• Düşmeleri önlemek — Denge ve güç egzersizleri, evin düzenlenmesi ve düşmeye yol açabilecek ilaçların gözden geçirilmesi. Ayrıntılar Düşmelerden Korunma rehberinde ve Evde Güç ve Denge Egzersizleri yazısında anlatılıyor.

Ne zaman hekime başvurmalı?

Düşme olmadan aniden başlayan şiddetli kalça ağrısında, kalça şiş ve sıcaksa, cilt rengi değiştiyse ya da kalça ağrısıyla birlikte ateş, üşüme veya titreme varsa aynı gün hekime başvurun (NHS hasta bilgisi). Ameliyattan sonra evde yara yerinde kızarıklık ve akıntı, artan ağrı ya da ateş olursa ameliyatı yapan ekibe haber verin.