İleri Yaşta Yüksek Tansiyon: Tedavide Nelere Dikkat Edilir?

Yüksek tansiyon ileri yaşta en sık görülen kronik hastalıklardan biridir. Çoğu zaman hiçbir belirti vermez; kişi kendini iyi hissederken kalp, böbrekler, damarlar ve beyin yıllar içinde zarar görür. Bu yüzden tansiyon belirti vermese de tedavi edilir.

İleri yaşta tedavinin amacı yalnız ölçülen değeri düşürmek değildir. Hekiminiz tansiyonunuzun yanında diğer hastalıklarınızı, kullandığınız ilaçları, düşme riskinizi ve günlük yaşamınızı da göz önüne alır.

80 yaşından sonra da tedavi gerekir mi?

Yaş tek başına tedaviden vazgeçmek için bir neden değildir. 80 yaş üstündeki kişilerle yapılan büyük bir çalışmada, tansiyon tedavisi alanlarda ölüm ve kalp yetmezliği daha seyrek görülmüştür (HYVET çalışması). Bu çalışmaya katılanların çoğunun genel sağlığı iyiydi.

Kırılgan ya da birçok hastalığı olan kişilerde ise tedaviye başlama kararı kişinin durumuna göre verilir (NICE önerisi). Kırılganlığın ne olduğu Kırılganlık Nedir, Nasıl Anlaşılır? yazısında anlatılıyor.

Hedef neden herkes için aynı değil?

Çoğu yetişkinde tansiyonun sıkı bir hedefe indirilmesi önerilir. İleri yaşta ise tansiyonun fazla düşmesi baş dönmesine, halsizliğe ve düşmeye yol açabilir. 85 yaş üstündeki, orta ya da ağır derecede kırılgan olan ya da ayağa kalkınca tansiyonu düşüp başı dönen kişilerde daha esnek bir hedef seçilebilir; bu kişilerde de tansiyon, yan etki yapmadan inebildiği kadar düşürülür (ESC kılavuzu).

Kendi hedefinizi hekiminizle konuşun. Evde nasıl ölçüleceği ve ölçümlerin nasıl yazılacağı Evde Tansiyon Ölçümü yazısındadır.

Ayağa kalkınca tansiyon düşmesi

Bazı kişilerde tansiyon oturuyken yüksek, ayağa kalkınca ise belirgin biçimde düşük olur. Bu durumda yalnız oturarak ölçülen değere bakıp ilacı artırmak düşmelere yol açabilir. Bu yüzden 80 yaş üstündekilerde ve ayağa kalkınca baş dönmesi, sersemlik ya da düşme yaşayanlarda tansiyon ayakta da ölçülür; tansiyonu ayakta belirgin düşen kişilerde tedavi ayakta ölçülen değere göre ayarlanır (NICE önerisi). Ayakta ölçümün nasıl yapıldığı Ayağa Kalkınca Baş Dönmesi yazısında anlatılıyor.

İlaçsız yapılabilecekler

Beslenme ve yaşam düzenindeki değişiklikler tansiyonu düşürür (NICE önerisi). İlaç kullanıyorsanız bunları ilaçla birlikte sürdürün; ilacın yerini tutmazlar.

• Tuzu azaltın. Günde 5 gramdan az tuz önerilir; bu yaklaşık bir çay kaşığıdır (DSÖ önerisi). Tuz yalnız tuzluktan gelmez; ekmek, peynir, zeytin, turşu, salça ve hazır gıdalarda da bolca bulunur.
• Potasyumlu “az sodyumlu” tuzları hekiminize sormadan kullanmayın. Bu ürünler kandaki potasyumu yükseltebilir. İleri yaşta, böbrek hastalığında, diyabette ve bazı tansiyon ilaçlarıyla birlikte önerilmez (NICE önerisi).
• Düzenli hareket edin. Yürüyüş gibi hafif ve orta düzeyde hareketler de işe yarar. Evde yapılabilecek hareketler Evde Güç ve Denge Egzersizleri yazısındadır.
• Alkolü azaltın, sigarayı bırakın. Bırakmanın yolları İleri Yaşta Sigarayı Bırakmak yazısında anlatılıyor.
• Kahve ve çayı aşırıya kaçırmayın.

Tansiyon ilaçları ve ileri yaş

İleri yaşta tansiyon ilaçlarına çoğu zaman düşük dozla başlanır ve doz yavaş artırılır. Yeni bir ilaçtan ya da doz değişikliğinden sonra şunlar olursa hekiminize söyleyin:

• ayağa kalkınca baş dönmesi, sersemlik ya da düşme
• ayak bileklerinde şişlik (Ayak ve Bacak Şişmesi)
• geçmeyen kuru öksürük
• halsizlik, dengesizlik ya da dalgınlık; idrar söktürücü kullananlarda bunlar kanda sodyum düşüklüğünden olabilir (Sodyum Düşüklüğü)
• sık idrara çıkma ya da geceleri tuvalete kalkma

Tansiyon ilaçları zaman içinde yeniden gözden geçirilir. Kilo kaybı, düşmeler ya da yeni bir hastalık ilaçların azaltılmasını gerektirebilir; bu kararı hekiminiz verir. Kusma, ishal ya da yeterince sıvı alamama durumunda bazı tansiyon ve idrar söktürücü ilaçların geçici olarak ayarlanması gerekebilir; böyle bir günde ne yapacağınızı hekiminize önceden sorun.

Hekiminize danışmadan yeni bir ilaca başlamayın, kullandığınız ilaçları kesmeyin ve dozlarını değiştirmeyin. Evde ölçtüğünüz değerler düşük ya da yüksek görünse de dozu kendiniz ayarlamayın.

Tansiyon ve zihin sağlığı

Yüksek tansiyon yıllar içinde beyni de etkiler ve demans riskini artırır (ESC kılavuzu). Kan basıncını kontrol altında tutmak, zihin sağlığını korumak için önerilenler arasındadır (DSÖ kılavuzu). Ancak bu konudaki kanıtlar henüz sınırlıdır; tansiyon tedavisinin demansı önlediği kesin olarak gösterilmemiştir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• Ayağa kalkınca baş dönmesi, sersemlik ya da düşme başladıysa
• Evde ölçtüğünüz değerler tekrar tekrar yüksek ya da düşük çıkıyorsa
• Yeni bir ilaçtan sonra halsizlik, dalgınlık, şişlik ya da öksürük başladıysa
• Kusma, ishal ya da ateş nedeniyle yiyip içemiyorsanız ve tansiyon ya da idrar söktürücü ilaç kullanıyorsanız
• Yan etki ya da maliyet nedeniyle ilaçlarınızın bazılarını almıyorsanız